اورمولو تايماز- اورمو آزه ر بايجانين قلبيدير

YENİ ADRESIMIZ

2011-11-17T14:16:00.000+03:30

اورمو آزه ربایجانین قلبیدیر وبلوگون ینی آدرسیمیزده اوخویون :

دنباله مطالب را در آدرس جدیدمان بخوانید:

http://qaraqasqa.blogspot.com/

قیام پنجم شهریور آذربایجان، نخستین قیام زیست محیطی تاریخ ایران و خاورمیانه است - فرزاد صمدلی

2011-08-30T04:24:00.001+04:30

در تاریخ مبارزات ملل مختلف، منشاء اکثر قیامهای مردمی عمدتا مسائل اقتصادی، رواج تبعیض و بی عدالتی، اختناق و حاکمیت انحصاری یک قوم و یا یک اعتقاد، استبداد سیاسی و مبارزه با بیگانگان بوده است. بگونه ایکه در صفحات تاریخ مبارزات ملتهای جهان می توان هزاران مورد را در این خصوص بیان کرد.

اما قیام وسیع مردمی برای دفاع از محیط زیست حتی در کشورهای اروپائی امروز که از هزینه پایین، احزاب قدرتمند سبز و نیز رسانه های بسیار شفاف برخوردارند نیز تقریبا مشاهده نمی شود.

تاکنون اکثر اعتراضات احزاب سبز محدود و در قالب تظاهراتهایی عمدتا نرم در دفاع از محیط زیست بوده است.

اما آنچه که در روز پنجم شهریورماه سال 1390 در دو کلانشهر تبریز و اورمیه به
وقوع پیوست و همراه با حمایت وسیع و قاطع مردمی در سراسر آذربایجان جنوبی و ایران مواجه شد، قیامی کاملا منحصر بفرد دست کم در تاریخ ایران و آذربایجان محسوب میشود.

حرکت به سوی این قیام عظیم مردمی، در شرایطی صورت گرفت که سنگینی اختناق حاکم بر آذربایجان، قابل مقایسه با تهران و اصفهان وشیراز نیست.

همچنین توجه داشته باشید که آماده سازی قیام بزرگ آذربایجان در سکوت سنگین، غیر قابل توجیه و شرم آور رسانه های اوپوزیسیون داخلی و خارجی صورت گرفته و اساسا رسانه های حکومتی و غیر حکومتی، تاکنون نه تنها مردم را به اقدامی عملی برای دفاع از وضعیت زیست محیطی ایران بطور اعم و آذربایجان بطور اخص دعوت نکرده اند بلکه همواره به چشم تردید به آذربایجان نگریسته و بعضا به تمسخر و تحقیر فریادهای اعتراض آمیز فعالین حرکت ملی آذربایجان پرداخته اند.

موضوع کم اب شدن و سپس خشک گشتن و در نهایت کویر شدن دریاچه اورمیه، تقریبا از 15 سال پیش به دفعات از سوی کارشناسان منطقه، بومیان محل و همچنین فعالین حرکت ملی آذربایجان مورد اشاره، تاکید و حتی اعتراض جدی قرار گرفته است.

فراموش نکنیم که پارک ملی دریاچه اورمیه با پنج هزار کيلومتر مربع وسعت،محل حیات و تولید مثل صدها هزار پرنده از صدها گونه بومي و مهاجر و هزاران گونه از جانوران و گياهان نادري است که هم اکنون درمعرض خطر نابودي کامل قرار گرفته اند. به گفته کارشناسان، همچنین پارک ملي درياچه اروميه، یکی از نادرترين ذخيره گاههای بيوسفري 59 گانه جهان است که به عنوان بزرگترين پهنه آبي فلات ايران در تلطيف آب و هوا،تامين رطوبت لازم براي رشد و نمو گياهان و تعادل آبهاي زير زميني نقش حياتي دارد.

در واقع بقول دیدبان محیط زیست ایران" دریاچه اورمیه منطقه ای است كه از سابقه حفاظتی بیش از ۴۰ ساله برخوردار است و در سال ۱۳۵۴ هم در یونسكو به ثبت رسید و هم به عنوان یكی از تالابهای بین المللی جهان برگزیده شد،‌ اما این همه عنوان ملی و بین المللی هم برای نجات این دریاچه از دست مافیای سدسازی كافی نبود."

اما چرا دریاچه اورمیه در حال خشک شدن است؟!

مقامات رسمی ایران با چشم بستن بر اعتراضات متعدد مردمی در دو 13 فروردین گذشته، بی اعتنائی به دهها نامه و طومار اقشار مختلف و بی اهمیت دانستن صدها گزارش کارشناسانه، ضمن تداوم خیانتهایشان و تمسخر قیام بزرگ مردمی اخیر ملت آذربایجان، اکثرا مدعی هستند که دریاچه اورمیه به دلیل خشکسالی در حال خشکیدن است!

از دید حکومت، کاهش بارش، افزایش حرارات و به دنبال آن تشدید تبخیر آب از عوامل اصلی خشکیدن دریاچه اورمیه محسوب می شود.

بعنوان مثال معاون وزیر نیرو ، در امور آب و آبفا درست در فردای قیام آذربایجان دلیل اصلی خشک شدن دریاچه اورمیه را تغییرات اقلیم و خشکسالی در چند سال اخیر عنوان کرده و می گوید: "کاهش 50 درصدی روان‌ آبها اثر منفی در این دریاچه گذاشته است که بر این اساس، سازمان حفاظت محیط زیست باید چاره اندیشی کند."

در این میان نقش افزایش جمعیت، افزایش مصرف شهری، افزایش استفاده از آب رودخانه ها در مزارع اطراف و نیز انتقال فاضلاب کارخانجات صنعتی محل و افزایش تعداد چاههای عمیق نیز مورد اشاره قرار می گیرد.

به همین دلیل است که درست 2 روز بعد از قیام زیست محیطی آذربایجان، محمود احمدی نژاد برای افتتاح سد دیگری در هفته دولت راهی اورمیه می شود تا به مردم منطقه بگوید که ما هیچ ارزشی برای اعتراضات شما قائل نیستم و پاسخمان جز سرنیزه و گلوله چیز دیگری نخواهد بود.

احمدی نژاد در حالی به اورمیه رفت و سد " آغ چای" بزرگترین سد قوسی خاکی را افتتاح کرد، که می گویند در آمریکا از سال 1982 نه تنها هیچ سدی ساخته نشده است بلکه بیش از 550 سد به همت سازمان غیر دولتی دوست داران رودخانه های آمریکا منهدم شده است.

اما دهن کجی خامنه ای و احمدی نژاد و ادعاهای مقامات رسمی تغییری در واقعیت خشک شدن دریاچه اورمیه ایجاد نخواهدکرد.

به عکس ماهوار ه ای زیر توجه فرمائید:

این عکس بخوبی مبین پر آبی دریاچه های "وان" در تورکیه و "گویجه گولو" (سیوان) در ارمنستان است. هر سه این دریاچه ها تقریبا در یک اقلیم قرار دارند و از نظر سنی شبیه هم هستند.

نخست به مقایسه هر سه دریاچه می پردازیم:

دریاچه اورمیه: در شمال غربی ایران و در منطقهٔ آذربایجان واقع شده‌است. دریاچهٔ اورمیه، بزرگ‌ترین دریاچهٔ داخلی ایران و دومین دریاچهٔ آب‌شور دنیا است. حوضهٔ آبریز دریاچه اورمیه، ۵۱٬۸۷۶ کیلومتر مربع است که پیرامون ۳٪ مساحت کل کشور ایران را دربر می‌گیرد. این حوضه با داشتن دشت‌هایی مانند دشت تبریز، اورمیه، مراغه، سویوق بولاق (مهاباد)، قوشاچای (میاندوآب)، سولدوز (نقده)، سلماس، خانا (پیرانشهر)، توفارقان (آذرشهر) و اشنویه، یکی از کانون‌های ارزشمند فعالیت کشاورزی و دامداری به‌شمار می‌رود.

مساحت دریاچه اورمیه 5200 کیلومتر مربع و عمر آن در حدود 400 هزار سال است. این دریاچه در خطر خشک شدن کامل قراردارد و طی ۱۳ سال گذشته ۶ متر کاهش سطح داشته‌است. کارشناسان ابراز داشته‌اند در صورت خشک شدن این دریاچه هوای معتدل منطقه تبدیل به هوای گرمسیری با بادهای نمکی خواهد شد و زیست محیط منطقه را تغییر خواهد داد.

دریاچه‌ وان: در غرب شهر وان در تورکیه قرار دارد. تقریبا 200 هزار سال پیش دریاچه نمکی وان از فعالیت‌های آتشفشانی شکل گرفته است. آب آن از جویبارهایی که از کوهها سرازیر است، تامین می شود. مساحت وان به ۳۷۵۵ کیلومتر مربع می رسد. از عمر این دریاچه نیز 400 هزار سال می گذرد. این دریاچه مشکل کم آبی ندارد.

دریاچه گویجه گولو یا سیوان در ارمنستان: این دریاچه در ۶۰ کیلومتری شمال شرقی ایروان و در استان گغارکونیک قرار دارد و بزرگ‌ترین دریاچهٔ قفقاز و از بزرگ‌ترین دریاچه‌های کوهستانی آب شیرین در جهان است. گویجه گول در بلندای ۱۹۱۶ متری سطح دریا واقع شده و مساحت آن 940 کیلومتر مربع است. عمیقترین بخش آن نیز در حدود 95 متر عمق دارد. این دریاچه نیز عمری چند صد هزار ساله دارد. همچنین لازم به ذکر است که گویجه گولو مشکل کم آبی ندارد.

در چنین شرایطی به چه دلیل این فقط دریاچه اورمیه است که دارد خشک می شود و آیا تاکنون این دریاچه سابقه خشک شدن داشته است؟!

در واقع براساس تحقیقات صورت گرفته ارشناسان، ثابت شده که دست کم بين 23 الي 40 هزار سال گذشته درياچه اروميه هرگز شرايط مهلک کنونی را تجربه نکرده بوده است.

بعنوان مثال بر اساس خبر سایت تابناک خانم راضیه لک مدیر زمین‌شناسی دریایی سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور در خصوص دریاچه اورمیه چنین گفته است:

در ۲۰ هزار سال گذشته خشکسالی عمده‌ای دریاچه اورمیه را تهدید نکرده است

مطالعات رسوبات هولوسن (HOLOCENE) دریاچه اورمیه توسط کار‌شناسان دریایی این سازمان درحال انجام است.
به گزارش از مانا، «راضیه لک» با بیان اینکه این بررسی و مطالعات با هدف تعیین نقش فعالیت‌های انسانی و تغییرات اقلیمی بر روی کم آبی دریاچه اورمیه در دو فاز انجام می‌گیرد گفت: فاز اول این مطالعات در سال ۸۹ به اتمام رسیده است و فاز دوم آن به منظور مطالعات تکمیلی تا پایان سال ۹۰ به اتمام خواهد رسید.
وی با بیان اینکه تاکنون جمعا ۸۵ متر مغزه با حداکثر طول ۹ متر از بستر دریاچه اورمیه تهیه و مطالعه شده است گفت: نتایج حاکی از آن است که تا ۲۰ هزار سال گذشته خشکسالی عمده‌ای دریاچه اورمیه را تهدید نکرده و رسوبات آن تماما از از نوع دریاچه‌ای است این در حالی است که در محل تهیه مغزه، هم اکنون دریاچه تقریبا خشک شده است.

لک به نتایج به دست آمده از بررسی مغزه‌ بستر دریاچه اورمیه به همراه داده‌های ۵۵ ساله اقلیمی بدست آمده از وب سایت سازمان هوا‌شناسی اشاره کرد و گفت: وضعیت دریاچه اورمیه بیش از هر چیز متاثر از فعالیت‌های انسانی صورت گرفته از سال ۱۳۷۷ به بعد است که عمده آن‌ها مربوط به سد سازی در مسیر رودخانه و ذخیره آب رود‌ها در پشت سد‌ها بر می‌گردد.

اکنون خبر دیگری که نشان دهنده وضعیت خوب بارندگی در منطقه شمال غرب ایران و بخصوص حوضه آبریز دریاچه اورمیه است از سایت شبکه خبری کشاورزری ایران نقل می شود.

این خبر درست یک شب قبل از قیام شهرهای تبریز و اورمیه در دفاع از حیات دریاچه اورمیه در این سایت رسمی منتشر شده است:

ذخیره آب سد شهرچایی اورمیه به بالاترین میزان خود رسید

آذربایجان غربی - خبرگزاری کشاورزی ایران-گروه: صنایع و توسعه روستایی: با افزایش 11 درصدی میزان بارندگیهای آذربایجان غربی در سال آبی جاری، میزان حجم ذخیره آبی سد شهرچای اورمیه به بیش از 125 میلیون مترمكعب رسیده است.

به گزارش ایانا از پایگاه خبری وزارت نیرو، معاون حفاظت و بهره برداری شركت آب منطقه ای آذربایجان غربی گفت: میزان ذخیره آب سد شهرچایی اورمیه از ابتدای زمان بهره برداری تاکنون به بالاترین میزان خود رسیده است.

سیدجلال الدین ترابی افزود: با افزایش 11 درصدی میزان بارندگیهای آذربایجان غربی در سال آبی جاری، میزان حجم ذخیره آبی سد شهرچای اورمیه به بیش از 125 میلیون مترمكعب رسیده است.

به گفته وی، حجم مخزن سد شهرچایی اورمیه تا تراز نرمال بیش از 221 میلیون مترمكعب است.

وی با بیان اینکه میزان ذخیره آب سد شهرچایی در زمان مشابه سال قبل تنها 71 میلیون و 97 هزار مترمكعب بوده است، یادآور شد: این میزان آب ذخیره شده، تولید خوبی را برای كشاورزان پایاب این سد نوید می دهد.

ترابی اظهار داشت: حجم آب ورودی به مخزن سد شهرچایی اورمیه هم اکنون افزون بر 05/15 مترمكعب بر ثانیه است كه این میزان در زمان مشابه پارسال 48/6 مترمكعب بر ثانیه ثبت شده است.

وی ابراز امیدواری كرد:" با تداوم بارندگی طی ماه های آینده، ذخیره آب سد شهرچایی بیش از پیش افزایش یابد.

سد شهرچایی اورمیه در 12 كیلومتری جنوب غربی شهرستان اورمیه و با طول تاج 550 متر ساخته شده است."

پس نه تنها حوضه آبریز دریاچه اورمیه بصورت اعم درگیر خشکسالی ویژه ای نبوده بلکه در مقایسه با بسیاری از سالها و مناطق از بارندگی خوبی نیز برخوردار بوده است.

اکنون سئوال اینجا است که چرا خواهران دریاچه اورمیه در تورکیه و ارمنستان سالم و پر آبند و دریاچه اورمیه تا این حد پریشان و خشک شده است؟!

دلایل اصلی خشک شدن دریاچه اورمیه:

1- ساخت پروژه میانگذر:

ساخت پروژه میانگدر دریاچه اورمیه در قالب احداث یک آزاد راه از طریق انتقال میلیونها تن سنگ و خاک سیلیسی از کوههای تاریخی منطقه و ریختن در داخل دریاچه اورمیه، یک ننگ بزرگ در تاریخ مهندسی پل سازی در ایران است.

کلنگ این پروژه ننگین در سال 58 بر زمین خورد و در نهایت در سال 1389 بصورتی که هنوز هم کامل نبود افتتاح شد.

در واقع این پروژه به دنبال 30 سال تخریب طبیعت، خشک کردن دریاچه اورمیه و چپاول بودجه آذربایجان که بالغ بر میلیاردها دلار می باشد درست بر گلوی دریاچه اورمیه ساخته شد تا آنرا خفه کند. در همین خصوص به خبر ذیل از خبرگزاری مهر که سال گذشته منتشر کرده توجه فرمائید:

" هادی عابدی، خبرنگار مقیم ارومیه می‌گوید:" افتتاح پل میان‌گذر شهید کلانتری از نظر اقتصادی تأثیر مثبتی بر اقتصاد استان گذاشته است؛ اما مسئله‌ بسیار مهم حفظ و ادامه حیات این دریاچه است."

طراحی این پل با نگاه به پلی که روی دریاچه نمک ایالت یوتا آمریکا ساخته شده، صورت گرفته که به دریاچه ارومیه شباهت دارد.

اما دکتر اسماعیل کهرم، استاد محیط ‌زیست دانشگاه آزاد اسلامی می‌گوید:" بارها به دولتمردان اعلام کرده‌ام این میان‌گذر نباید ساخته می‌شد."

او می‌افزاید:" دریاچه‌ها مانند بدن انسان که سیستم گردش خون دارد، سیستم گردش آب دارند. گردش آب، اکسیژن و غذا را به نقاط مختلف دریاچه می‌برد. ما با ایجاد میان‌گذر در این دریاچه اختلال ایجاد و آن را بیمار کرده‌ایم."

او ایالات متحده را مثال می‌زند:" در سراسر این کشور قطار و اتومبیل از روی تالاب‌ها و دریاچه‌ها عبور می‌کنند اما هیچ‌کس کوه را نریخته درون دریاچه یا تالاب. آنها با استفاده از ستون‌های متعدد این عمل را انجام داده‌اند."

محمد جواد محمدی زاده، رئیس سازمان محیط زیست ایران هم با انتقاد از لحاظ نشدن دانش زیست‌ محیطی در احداث پل میان‌گذر ارومیه گفت:" احداث این میان‌گذر از ۲۰ سال پیش آغاز شده بود که متأسفانه در آن زمان دانش فنی زیست‌محیطی به کار بسته نشد."

وی از پیگیری وضع زیست‌محیطی دریاچه ارومیه خبر داد و افزود:" متأسفانه احداث این پل جریان گردشی آب را به خطر انداخته که قرار است با هماهنگی وزارت راه و ترابری به راهکارهایی برسیم."

2- ساخت دهها سدو بند غیر کارشناسانه و بی حساب و کتاب

در همین خصوص نظر کارشناسی خانم فاطمه ظفرنژاد یکی از پژوهشگران طرح انتقال حوضه به حوضه آب برای نجات دریاچه اورمیه و شکستن سدها بعنوان تنها را چاره نجات این دریاچه را از سایت سبز پرس را بیان می کنیم:

سبزپرس – گروه محیط طبیعی: طرح انتقال آب از رودخانه ارس به دریاچه اورمیه را «تخیلی» و «غیر قابل اجرا» است

فاطمه ظفرنژاد، پژوهشگر آب درباره طرح انتقال حوضه به حوضه آب برای نجات دریاچه اورمیه به سبزپرس گفت: تمامی طرح های انتقال حوضه به حوضه آب کاملاً نادرست است و پیامدهای سنگینی برای حوضه انتقال دهنده و حوضه انتقال گیرنده دارد.
او طرح انتقال آب را «تخیلی» و «غیرقابل اجرا» خواند و گفت: طرح های این چنینی بسیار پرهزینه و بسیار کم بازده هستند و نه تنها از نظر اقتصادی هیچ توجیهی ندارند، بلکه پیامدهای منفی بسیاری هم دارند.
ظفر نژاد مشکل دریاچه اورمیه را ساخت 40 سد در آبخیزهای بالا دست دریاچه می داند که 14 رودخانه مهمی را که آورنده 5.5 میلیارد مکعب آب شیرین برای دریاچه اورمیه بودند، مسدود کرده اند.
او این عامل را سبب خشکی تدریجی دریاچه اورمیه خواند و گفت: به هیچ شکلی جز برداشتن سد نمی توان کمبود 5.5 میلیارد مکعب آب دریاچه را جبران کرد.
ظفرنژاد معتقد است: انتقال آب از رودخانه زاب در کردستان، باروری ابرها و انتقال آب از رودخانه ارس، هرسه ناکارامد و پرهزینه است و نمی تواند حتی یک دهم آب دریاچه اورمیه باشد، به همین دلایل هم درمان درد نیست.

سدهای ساخته شده، در دست ساخت و یا در حال طرح و بررسی :

سدهای بهره برداری شده حوضه اصلی اورمیه

تعداد: 36 مورد

سدهای در حال ساخت در حوضه اصلی اورمیه

تعداد: 12مورد

سدهای در دست مطالعه در حوضه اصلی اورمیه

تعداد: 40 مورد

در همین راستا حسن عباس نژاد، مدیر کل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در گفت و گو با خبرگزاری مهر در خبری تحت عنوان "نفسهای آخر دریاچه اورمیه" در مهر ماه سال 89 می گوید:"میزان شوری آب دریاچه ارومیه به 340 گرم در لیتر رسیده و 250 هزار هکتار از سطح دریاچه ارومیه یعنی 60 درصد آنرا را به شوره زار تبدیل کرده است و عمق آنرا نیز به شدت کاهش داده است."

در ادامه همین خبر دکتر جمشید منصوری، پرنده‌شناس، با تأکید بر این که پرندگان مهاجر به زیستگاه‌های مختلفی مهاجرت می‌کنند، می گوید:" بسیاری از زیستگاه‌ها در دریاچه ارومیه به خاطر کم‌آبی و سدسازی روی رودخانه‌های اطراف این دریاچه تخریب شده‌اند و همین موضوع باعث شده تا پرندگان از این زیستگاه مهاجرت کنند."

او با انتقاد از مسدودکردن آب رودخانه‌ها به عنوان محل زندگی پرنده‌های دریاچه ارومیه و بستن سدهای بی‌مورد، اضافه می کند:" پرنده‌ها برای یافتن آب و غذا به این مکان‌ها می‌آیند و وقتی با کمبود آب و غذا مواجه می‌شوند به ناچار برمی‌گردند و به مکان‌های دیگر مهاجرت می‌کنند."

سد سازی روی رودخانه‌های زرینه‌‌رود، سیمینه‌‌رود، گدار و باراندوز با هدف تولید برق سبب شده عمق آب در این دریاچه از 16 تا 22 متر به کمتر از پنج متر برسد.

ناصر آق، استاد دانشگاه سهند تبریز با اشاره به این معضل معتقد است:" اگر بخشی از آب رودخانه پیرانشهر را به دریاچه ارومیه منحرف نکنیم علاوه بر مهاجرت پرندگان و مرگ دریاچه باید در انتظار ویرانی مزارع کشاورزی اطراف دریاچه و بیکاری چند هزار نفر باشیم."

3- حاکمیت مافیای چپاولگر، غارتگر، فاشیست و آنتی تورک، متشکل از کارگزاران حکومتی و غیر حکومتی

فراموش نکنیم که پل میانگذر دریاچه اورمیه توسط شرکتهایی که در واقع زیر نظر مجتبی خامنه ای بوده به مورد اجرا گذشته شده و اکثر پروژه های سد سازی وزارت نیرو و وزارت جهاد کشاورزی از سوی مافیای سیاه سپاه پاسداران به مورد اجرا گذاشته شده است.

بنابراین می توان به جرات گفت که خشکسالی تاثیر چندانی در خشک شدن دریاچه اورمیه نداشته و در واقع مشابه همان بلائی که بر سر دریاچه های "آرال" در تورکستان غربی در دوران شوروی و نیز بر سر "لوپنور" در تورکستان شرقی توسط حکومت چین آمده، در حال حاضر بگونه ای وخمیتر در حال اجرائی شدن در آذربایجان جنوبی است.

اکنون به چند عکس از دریاچه های پر اب پشت سدهایی که بر رودخانه های منتهی به دریاچه اورمیه احداث شده است توجه فرمایید:

سد شهرچایی

سد علويان

سد مهاباد

ایا از خود پرسیده اید که چرا دریچه های این 40 سد را باز نمی کنند؟!

آیا از خود پرسیده اید که به رغم وخامت اوضاع به چه دلیل دهها سد دیگر در حال ساخت و دهها سد دیگر در حال مطالعه می باشد؟!

ایا از خود پرسیده اید که این چه مهندسی کودکانه ای است که جهت ساخت میانگدر دریاچه اورمیه به عمل آمده؟!

ایا از خود پرسیده اید که چرا به جای اقدام عملی، دنبال پروژه های تخیلی ای چون بارور کردن ابرها و انتقال آب از رودخانه های بسیار دور دست هستند؟!

ایا از خود پرسیده اید که چطور می شود نفهمید که ساخت این همه سد و بند می تواند سبب مرگ دریاچه اورمیه شود؟!

آیا از خود پرسیده اید که چرا به رغم این همه اعتراضات خونین، احمدی نژاد درست در فردای قیام آذربایجان جهت افتتاح سد جدید دیگری راهی اورمیه می شود؟!

آیا از خود پرسیده اید که چرا پوزسییون و اوپوزسیون رژیم چه در داخل و چه در خارج تاکنون هیچ اقدام عملی را برای ممانعت از خشک شدن دریاچه اورمیه انجام نداده است؟!

بخش افشا شده ای از نتایج این همه اقدامات خیانت بارانه را در خبر رسمی ذیل بخوانید:

بارش 10 ميليارد تن نمك، كشور را فرا مي‌گيرد

ایلنا: معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست درباره خطرات ناشي از خشك شدن درياچه اروميه هشدار داد: با كاغذبازي و مصوبه به جايي نمي رسيم و با روند فعلي درياچه خشك مي‌شود.

"محمد باقر صدوق"، معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست در نشست خبري بررسي آخرين وضعيت درياچه اروميه در پاسخ به سوال خبرنگار ايلنا كه تا چه حد به نجات درياچه اروميه اميدوارهستيد گفت: واقعيت اين است كه طبيعت با كسي شوخي ندارد و درياچه اروميه در صورتي كه اقدام جدي براي نجان آن صورت نگيرد خشك مي شود. او ادامه داد: با خشك شدن درياچه اروميه زندگي شش ميليون نفر در منطقه به خطر مي‌افتد و ريزگردهايي كه اكنون از كشورهاي همسايه مي‌آيند و كشورما را دچار بحران كرده اين بار به صورت ريزگرد نمك قسمت اعظمي از كشور ما را تحت تاثير قرار مي‌دهد و زندگي را در اين نواحي نابود مي كند. بارش نمك بر سر مردم معاون محيط طبيعي سازمان حفاظت محيط زيست تصريح كرد: با خشك شدن درياچه اروميه بيش از 10 ميليارد تن نمك به صورت گردوغبار و طوفان بر سر مردم اين ناحيه خواهد ريخت و اين بحران تنها گريبان آذربايجان را نمي گيرد بلكه تمامي مناطق كشور را تحت تاثير خود قرار خواهدداد. صدوق تاكيد كرد: پديده‌هاي زيست محيطي پديدهايي تدريجي است و 10 سال است كه روند خشك‌شدن درياچه اروميه آن آغاز شده است و امروز هم كم‌آبي آن بيش از پيش مشاهده مي‌شود. او با انتقاد از عملكرد دستگاه هاي اجرايي در نجات درياچه اروميه تصريح كرد: با كاغذبازي و مصوبه به جايي نمي رسيم و با شرايط فعلي اگر عزمي جدي صورت نگيرد و مصوبات ما اجرايي نشود شرايط روز به روز بحراني تر مي شود. صدوق تاكيد كرد: "كاري نكنيم كه درياچه اروميه خشك شود و آيندگان ما را به خاطر اين كم كاري نفرين كنند. "

تقویم تصویری کاهش شدید عمق آب دریاچه اورمیه طی 13 سال اخیر

بارش 10 میلیارد تن نمک؛

یعنی فعال شدن بمب ساعتی نمکی قدرتمندتری از چندین بمب اتمی،

یعنی شور شدن ابهای سطحی و زیر زمینی،

یعنی نمک سود شدن خاک و لم یزرع شدن محیط،

یعنی نابودی همه مظاهر حیات،

یعنی تخلیه شدن بیش از 20 شهر و هزاران روستای اطراف دریاچه اورمیه،

یعنی کوچ میلیونها انسان،

یعنی مریخی شدن صدها هزار هکتار طی چند سال،

یعنی مرگ طبیعت و کوچ ملت آذربایجان جنوبی،

یعنی عینی شدن انتقام فاشیستها از بیداری ملی تورکها،

یعنی پاک شدن صورت مسئله تورک بودن و بقول شوونیستها پان تورکیسم و تجزیه طلبی!

با تمام باورم می گویم که از سوی فاشیزم علیه آذربایجان جنگ بیولوژیکی کثیفی اعلام شده است. حکومت ایران به رغم همه انکارهایش بصورت بارزی در راستای خشکانیده شدن و در واقع قتل دریاچه اورمیه حرکت می کند.

شاید لازم باشد تا جهت احیای دریاچه اورمیه و زندگی بخشیدن مجدد به عروس آذربایجان، تمامی عشق قلبهایمان، تمامی اشک چشمهایمان و تمامی خون رگهایمان را فدا کنیم.

29 آگوست سال 2011

وطن منه اوغول دئسه نه غمیم!-فرزاد صمدلی

2011-08-25T23:28:00.003+04:30

به مادرم بگوئید که در غروب روز شنبه، پنجم شهریور ماه ؛

- در سر کوچه، به انتظار من ننشیند،

- همه چراغهای خانه را روشن کند،

- کت شلوار سفید دامادی مرا حاضر کند،

- بر در خانه کوچکمان، گلهای میخک و لاله و زنبق را پرپر کند،

- یاشماق زیبای رنگارنگش را بر سر کند،

- به آسمان نگاه کند،

- ستاره ها را بنگرد،

- هلال ماه را سلام دهد،

به پدرم بگوئید که درغروب روز شنبه، پنجم شهریور ماه ؛

- قوپوز مرا بنوازد،

- داستان کوراوغلو و قاچاق نبی را برای نوه های خود تعریف کند،

- از بابک و ستارخان و پیشه وری سخن بگوید،

- کتابهایم را در میان بچه های باهوش محل توزیع کند،

- مادرم را دلداری دهد،

- به آسمان نگاه کند،

- ستاره ها را بنگرد،

- هلال ماه را سلام دهد،

به معشوقم بگوئید که در غروب روز شنبه، پنجم شهریور ماه ؛

- دیگر به سوی شیشه پنجره خانه اشان، گل میخکی پرتاب نخواهم کرد،

- دیگر سر بر زانوهایش نخواهم نهاد و صورت زیبایش را تماشا نخواهم کرد،

- به شمعدانی های که هدیه اش کرده ا م آب دهد،

- به آسمان نگاه کند،

- ستاره ها را بنگرد،

- هلال ماه را سلام دهد،

به مادرم، به پدرم و به معشوقم بگوئید که؛

- آذربایجان و عروسش دریاچه اورمیه سخت غمگین هستند،

- آذربایجان دهها سال است که در اسارت است،

- آذربایجان در میان آتش ستم گداخته شده است،

- آذربایجان در زیر شکنجه های هولناک است،

- آذربایجان فریاد های جانگداز می کشد،

- آذربایجان با صدای بلند یاور می طلبد،

وطن مرا صدا میزند و ناموسم مرا می طلبد.

صدای بوزقوردها را می شنوم، کوهستان آغوش گشوده است، دریاها متلاطمند و ابرهای طوفانی آسمان را فرا گرفته اند،

ستاره ای نورانی اندرون هلال و از فراز دریاچه اورمیه در حال عبور است...

اما به یقین؛

- من خواهم آمد، بر روی شانه های ملت و در گذرگاهی از فریاد و غوغا

- من خواهم آمد، با ستاره هایی از خون و آتش، بر پیشانی و چشم و سینه،

- من خواهم آمد، همچون گلوله ای در سینه توحید آذریون،

- همچون گلوله ای در شقیقه جلیل عابدی،

- همچون ساچمه هایی در چشمان وحید داور پناه،

- همچون پیکره از آب گرفته شده بهزاد صبوحی نژاد،

اما آنروز از آذربایجان، از آنا وطن بپرسید که آیا مرا به فرزندی قبول می کند؟!

وطن منه اوغول دئسه نه غمیم!

معرفی روستاهای مشهور کوره سوننی نشین و وجه تسمیه ی آنها

2011-08-20T01:52:00.000+04:30

پروفسور زهتابی

کوره سوننی نام قوم و منطقه‌ای در استان آزربایجان غربی و نیز نام یکی از دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان سلماس است می باشد.
مردمان این منطقه‌ که‌ عمدتاً در روستا زندگی می‌کنند و به‌ روستاهای کوره سوننی نشین معروفند فقط به روستاهای موجود در تقسیمات شهرستان سلماس به تفکیک بخش و دهستان محدود نیست. به‌ طوری که حداقل ۱۷ روستا در اطراف سلماس، ۱۴ روستا در اطراف خوی و ۱۲ روستا در اطراف اورمیه کره‌سنی‌نشین هستند.

تعدادی از روستاهای کره‌سنی‌نشین اطراف سلماس عبارت‌اند از
شکریازی، ایستی سو، کانیان، وردان، آلا سورمه، شیرکی، سیلاب،هدر، حقوران، چیچک، ریک‌آوا(ریک آباد)، سرهمریه(سرایملک)، شیدان، قولان، ینگجه، آغ‌زیارت، شوریک.
ایسی‌سو در تقسیمات دهستانی در قسمت کناربروژ قرار دارد ولی کره‌سنی نشین است. کوره سوننی ‌های اورمیه ترک‌زبان و دارای مذهب سنی هستند.
معرفی روستاهای مشهور کوره سوننی نشین:سیلاب

سیلاب، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی .

مردم محلی سیلاو یا سئلاو تلفظ میکنند. سیلاب از دو واژه ی سئل یا سیل در زبان ترکی (مانند سئلجوق موسس سلسله ی و حکومت بزرگ اسلامی ترکی سلجوقی)و آب فارسی است عموما این تصور میشود که کلمه کاملا فارسی است که این تصور درست نیست زیرا از دو کلمه یا تلفیق دو کلمه ترکی و فارسی است.

روستای سیلاب که مرکز دهستان کره سنی میباشد و بعداز بالوو اورمیه بزرگترین روستای کورسنی نشین میباشد.از قدمت و بیشینه ی تاریخی این روستا اطلاعات چندانی وجود ندارد ولی باید این را ذکر کنیم که مکان جغرافیای سیلاب سه یا چهار بار عوض و تغییر مکان است این هم به دلیل بلایای طبیعی به خصوص زلزله وسیل اشاره کرد که زلزله به طور تقریبی حدود 150 سال پیش مکان اصلی که اسکی کند نام داشت به طور کامل ویران میکنندو همچنین در زلزله سال 1309 دیلمان(سلماس) دچار ویرانیهای کلی شده بود و بعدا احیا شد.از غرب به روستای هدرو کوه باباارزن و از شرق به روستای شوریک منتهی میشود.

ازلحاظ کشاورزی نیز اراضی آباد دارد که میتوان از جاهای پر آب به لاچو گوله، احمد ییری، باداملئک، کهرئز، عثمان ییری اشاره کرد.از کئل یا کل داش و آق داش و بوز ییرلئر میتوان به عنوان مکانها و آثار تاریخی در سیلاب نام برد.
شوریک
شوریک، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی .

شوریک شکلی دیگر از نام طایفه سیراق / شیراق باشد. شیراق/سیراق ها 4-3 صد سال قبل از میلاد در مناطق آسیای مرکزی کوبان- آزربایجان- قفقازمی زیستند. چنین به نظر می رسد که سیراقها وابسته به ترکان ساق/ ساک بودند که در چند صد سال قبل از میلاد نام اجداد خویش (سیر/شیر)آق را بر خود نهاده بودند. نام سیراقها در کتیبه های ترکی سده ششم میلادی نیز آمده است.در خطوط 3 و4 کتیبه تونیوقوق، (سیر/شیر)ها قومی ترک زبان معرفی شده اند. سیراقها بعدها وارد ترکیب ترکان اوغوز شدند. نام شهر(شیروان)مربوط به این طایفه می باشد. کوه معروف اورمیه سیر داغیSIR DAĞ نیز به این طایفه مربوط است.

شیره کی

شیره‌کی، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی.
شکلی دیگر از نام طایفه سیراق / شیراق باشد. شیراق/سیراق ها 4-3 صد سال قبل از میلاد در مناطق آسیای مرکزیکوبان- آزربایجان- قفقازمی زیستند. چنین به نظر می رسد که سیراقها وابسته به ترکان ساق/ ساک بودند که در چند صد سال قبل از میلاد نام اجداد خویش (سیر/شیر)آق را بر خود نهاده بودند. نام سیراقها در کتیبه های ترکی سده ششم میلادی نیز آمده است.

شکریازی

شکریازی، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی.
نام روستایی در شمال شرق سلماس واقع در محال کوره سینلی مرکب از دو کلمه شکر و یازی به معنای نوشته و محوطه خارجی. به نظر می رسد شکریازی به معنی(نوشته شیرین)باشد. گفتنی است نام یکی از آهنگهای موسیقی عاشیقی شکر یازی (شکریازی هاواسی)می باشد.

ریگ آباد

ریگ‌آباد، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی
نام روستایی در شمال سلماس در مکاتبات اداری به شکل(ریگ آباد)تحریف شده در حالیکه این روستا نه تنها اثری از ریگ نمی باشد بلکه آبادان و پر آب نیز می باشد.آوا یا اووآ در ترکی مفهوم سرزمین را می رساند مانند چوخوراووا، یوکسک اووا. معنی قسم اول کلمه (ریگ) معلوم نیست شاید همان ایلك تركی باشد.

وردان
وردان، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی.

نام روستایی در شمال غرب سلماس. از مصدر وارماق به معنی گئتمک (رفتن) چگونگی این نام به روستای نامبرده معلوم نیست.
مافی‌کندی
مافی کندی، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آذربایجان غربی
نام روستایی در شرق سلماس. مافی ها تیره ای از افشارها بودند که در سلماس ساکن بودند مافی کندی یعنی روستای مافی می باشد.

هدر

هدر، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی
نام روستا و قلعه ای در شمال غرب سلماس. ﻫﺆده ر تحریفی از خزر می باشد.این امربا تبدیل(خ) و (ﻫ) به هم و (د) و (ز) به هم حاصل می گردد. دخمه ﻫﺆده ر در کوههای این روستا قرار دارد.

چیچک

چیچک، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی
چیچک درزبان ترکی به معنی گل میباشد و نماد زیبایی و طبیعت است.
کانیان

کانیان، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی

نام روستایی در شمال شرق سلماس: در تلفظ محلی کانقیان kangyanlı بانون غنه تلفظ می گردد و بی ارتباط با کلمه کانقیان لی/ کانقلی و کنگرلو نمی باشد.
ایستی اسو
ایستی اسو ، روستایی است از توابع بخش مرکزی و در شهرستان سلماس استان آزربایجان غربی

مگر نمی گفتید دریغ است که ایران ویران شود

2011-08-17T15:29:00.002+04:30

مخاطب این مقاله کلیه احزاب ، ارگان ها ، اشخاص حقیقی و حقوقی فارس ، پان ایرانیست ها ، ملی مذهبی ها، مدیا و متفکران و اندیشمندان مستقل ایرانی اعم از طرف دار حکومت ایران یا مخالفین آن می باشد.

آقایان ، خانم ها

مگر شما نمی گفتید دریغ است که ایران ویران شود . پس چرا ساکت و خاموش در قبال خشکاندن عمدی دریاچه اورمیه ایستاده و نظاره گر هستید . اکنون که میلیاردها تومن از پول خزانه صرف ساختن سد هایی شده که منطقه را به نابودی کشانده اند معنی این سکوت چیست ؟مگر نه این است که مجلس شورای اسلامی نشانگر افکار عمومی هیئت حاکمه و آینه افکار ضد آزربایجانی آنان می باشد.

آقای رهبر فرزانه انقلاب کجاست آن حکم های حکومتی ات که با یک سوت نماینده ها را خفه کنی ؟! آقای احمدی نژآد کجاست آن لاف و گزاف هایت ؟!

آقایان استانداران ، فرمانداران ، مدیران کل و کلیه کارمندان دوایر دولتی در آزربایجان که خود را ولایت مدار و تابع دولت آقای احمدی نژاد میدانید ، چرا در مقابل تیر خلاص نظام به آزربایجان سکوت کرده اید .

نماینده بجنورد طی سخنان شرم آلود خود مردم آزربایجان را محکوم به تبعید و جلای وطن کرد . آقای پزشکیان نماینده اورمیه ای مردم تبریز در مجلس چرا به او جواب ندادی و کلامی نگفتی ؟

نظامیان ، پرسنل نیروی انتظامی ، ماموران اطلاعات مگر شما انسان نیستید ؟! چگونه میخواهید در کویر نمک زندگی کنید ؟ چرا در مقابل تیر خلاص حاکمیت به مردم خودتان و خانواده خویش سکوت کرده اید ؟

اپوزوسیون ایرانی ، مجاهدین ، فدایی ها ، راست و چپ ، پان ایرانیست ها، اقای بنی صدر، تلوزیون های جور واجور لس آنجلسی ،بی بی سی ، صدای آمریکا، نوری زاده و سازگارا و چالنگی ، آنانیکه برآمدن آفتاب را از دنا و البرز و نمیدانم کجا و کجا به کجا تماشا می کنید ، اگر ذره ای شرف و انسانیت دارید باید در مقابل قتل عام طبیعت و انسان در آزربایجان سکوت نکنید .

احزاب ریز و درشت کرد ، شما ها که آزربایجان را سر میز باده گساریتان فتح می کنید و نامش را کردستان شمالی میگذارید اگر مستی از سرتان پریده جلو بیایید و اقدامی کنید .

خانم میرزادگی و بنیاد های ریز و درشت دفاع از میراث فرهنگی و طبیعت و غیره کجا خوابتان برده است ؟ مگر شما چپ و راست شعر پیغمبرتان فردوسی را زمزمه نمی کنید که : دریغ است ایران ویران شود ... این هم ایرانتان ، این هم سر ایرانتان ، دارند سر ایرانتان را خشک می کنند . اگر دروغ نمی گویید بفرمایید ، به قول ما ترک ها این میدان ، این هم شیطان ! بسم الله ...

اورمولو تایماز- مرداد 90

DUŞMAN SON FİŞENGİNDE ATDI , AR OLSUN YATANLARA

2011-08-17T05:36:00.007+04:30

Urmunun dənizi var , dənizində qan izi var qızların alnında qarabağın bən izi var

Bugün Iran parlımanı Urmu millətvəkillərinin iki foriyetli tərhinə səs verməyib və rəsmən Urmugölünün ehyasıomidlərin bərbad etdılər . Bu tərhdə foriyetlə Urmugölünün ehyası üçün sü intiqalı önərilib və bir milyard dolar büdcə nəzərdə alınmışdı . Bu tərhin muxalif ləri bu önərıiləri , yərsiz bilib və bir mənteqəni abad eleyib Iranın obirsi mənteqələrin viran etmək sayıblar . Aslında mən heç şaşırmadım və bunuda bəklirdim . Iran hakimiyeti ( və fars şüvnism düşüncəsi ) Türkləri didərəgin salıb və fars kültürünün egəmən olduğu bülgələrə göndərilmə lərin istəyir . Zaman içində bölgəni Türk etnikindən arındırıb və topraqların ələ geçirmək istəyirlər . Bizim xalqımız , gündəlik məselələrlə o qədər məşquldurki problemin nəqədər vəxim olduqun anlamır . Onlar bilmirlərki daha yavaş yavaş o gözəlim Urmu bağları , dərələr_təpələr , çaylaqlar , tarımlar və yam yaşıl çimənliklər , Urmugölü kimin tarix olacaqdır . Urmudan xoya getməyin heç anlamı qalmacaq , kimsə toy tutmuyacaq , kimsənidə toya çağırsalar gəlmiyəcək .
Qanımıza susamış duşman son fişengin sıxıb . Milletimiz ölümə məhküm olubdür , inanın bunlar mübaliğə deyil , bunlar gərçekdir . Urmu və bütün Azərbaycan millət vəkilləri və dövlet dayirəsində işləyən reyislər və memurlar bilsinlərki çox çəkməz cəlayi vətən etməlidilər . özlərin və millətlərin ucuz satıb ev , dukan , musteğillat və bağ bağça alanlarda , aldıqların ıranın obirsi yərlərinə daşıya bilməyəcəklər . Hətta nizami , intizami memurlar və ittilaat memurlarıda bilsinlər elə olarda sırayla bu son fişengin acısın öz canlarında his edəcəklər , daha kimsə qalmıyacaq onlar kəsib biçsinlər . Bu gün rəsmi olaraq fars hakşmşyeti və fars düşüncəsi azərəbaycan xalqını sürgünə göndrir , yatanlar oyanmalıdırlar . Uşaqlarını farsca danışdıranlar , İranı vətən bilənələr , Irana bel bağlıyanlar və umud bəsləyənələr bilsinlər ki doğru yolda adım atmırlar bu yolun sonü farsistan şəhərlərinin dibində kasıb məhəllələrin bıcağında solüb ölməkdir . Yazıqlar olsun bizlərə ki bələ duyarsız səssiz səmir siz oturub sonumuzun gəlməsin bəkləyirik . Urmu millət vəkilləri öz tarixi vəzifələrin əncam verib və bütün aləm və ademe göstərdilər ki Iran , Azərbaycanın qətlinə fərman verib , Inanmayırsınız sabahdan radyolar və telvizyalar və muxtəlif ınternet saytlarına baxın eyer farslar tərəfindən ( mənzurum onların Iranda və xaricdə olan hizblər və medyaları ) rəsmi və kəsgin bir tutum tutsalar və Urmu gölünün ehyasın istəsələr , daha mən qələm əlimə almıyacağam . görün bir an öz ucuz gündəliklərindən əl çəkib bizim hayat və məmat məseləmizə onem göstersələr siz hərnə dəsəniz mən onu edim ! amma təəsüf ki etmiyəcəklər və öz ürəklərində bizim yox olub silinməmizə sevinəcəklər . Duşman son fişenginidə atdı . Ar olsun yatanlara . Əziz həmvətənlər zaman geriyə dönməyəcək , gəlin əgər bir ış görmək istəyirik elə bugün edək Yarın gec olacaqdir

Urmulu Taymaz - 27 mordad 1390(16.08.2011)

دوشمان سون فیشنگینده آتدی ،آر اولسون یاتانلارا

2011-08-17T02:41:00.001+04:30

اورمونون دنیزی وار ، دنیزینده قان ایزی وار قیزلارین آلنیندا قاراباغین بن ایزی وار

بوگون ایران پارلمانی اورمو میلت وکیل لرینین ایکی فوریت لی طرحینه رای ورمه ییب و رسمن اورمو گولونون احیاء اومید لرین برباد اتدیلر. بو طرح ده فوریت له اورمو گولونون احیا سی اوچون سو انتقالی اونه ریلیب و بیر میلیارد دولار بودجه نظرده آلینمیشدی . بو طرحین موخالیف لری بو اونه ریلری ، یر سیز بیلیب و بیر منطقه نی آباد اله ییب ایرانین اوبور منطقه لرین ویران اتمک ساییب لار.

آصلیندا من هچ شاشیزمادیم و بونو دا بکلیردیم . ایران حاکمییتی( و فارس شوونیسم دوشونجه سی) تورکلری دیده رگین سالیب و فارس کولتورونون اگه مه ن اولدوغو بولگه لره گونده ریلمه لرین ایسته ییر. زامان ایچینده بولگه نی تورک اتنیکیندن آریندیریب و توپراقلارین اله گچیرمه ک ایسته ییرلر. بیزیم خالقیمیز، گونده لیک مسئله لرله او قه در مشغولدورکی پروبلمین نه قه در وهیم اولدوقون آنلامیر. اونلار بیلمیرلر کی داها یاواش یاواش او گوزه لیم اورمو باغلاری ، دره لر تپه لر ، چایلاقلار ، تاریم لار و یم یشیل چیمه ن لیک لر ، اورموگولو کیمین تاریخ اولاجاقدیر. اورمودان خویا گتمه نین هچ آنلامی قالمیا جاق ، کیمسه توی توتمویاجاق ، کیمسه نیده تویا چاغیرسالار گلمیه جک . قانیمیزا سوسامیش دوشمان سون فیشنگین سیخیب . میللتیمیز اولومه محکوم اولوب دور. اینانین بونلار موبالیغه دییل . بونلار گرچک دیر. اورمو و بوتون آزه ربایجان میلت وکیل لری و دولت دایره سینده ایشله ین رییس لر و مامورلار بیلسین لرکی چوخ چکمز جلای وطن اتمه لیدیلر. اوزلرین و میلت لرین اوجوز ساتیب ائو ، دوکان ، موستغیلات و باغ باغچا آلانلاردا ، آلدیقلارین ایرانین اوبور یرلرینه داشییا بیلمه یه جک لر . حتی نظامی ، انتظامی مامورلار و اطلاعات مامورلاریدا بیلسینلر اله اولاردا سیرایلا بو سون فیشنگین آجیسین اوز جانلاریندا حیس ائده جک لر. داهی کیمسه قالمیا جاق اونلار کسیب بیچسینلر.

بو گون رسمی اولاراق فارس حاکمیتی و فارس دوشونجه سی آزه ربایجان خالقینی سورگونه گوندریر. یاتانلار اویانمالیدیلار . اوشاقلارینی فارسجا دانیشدیرانلار ، ایرانی وطن بیله نلر ، ایرانا بل باغلیانلار و اومید بسله یه نلر بیلسینلر کی دوغرو یولدا آدیم آتمیرلار بو یولون سونو فارسیستان شهرلرینین دیبین ده کاسیب محلله لرین بیجاقیندا سولوب اولمکدیر. یازیقلار اولسون بیزلره کی بله دویارسیز سس سیز سمیر سیز اوتوروب سونوموزون گلمه سین بکله ییریک . اورمو میلت وکیل لری اوز تاریخی وظیفه لرین انجام وریب و بوتون عالم و آدمه گوسته ردیلر کی ایران ، آه زربایجانین قتلینه فرمان وریب. اینان ماییرسینیز صاباح دان رادیولار و تلوزیون لار و موختلیف اینترنت سایتلارینا باخین اگر فارس لار طرفیندن ( منظوروم اونلارین ایراندا و خاریشده اولان حیزبلر و مدیالاری ) رسمی و کسگین بیر توتوم توتسالار و اورمو گولونون احیاسین ایسته سه لر، داها من قلم الیمه آلمیاجاقام . گورون بیر آن اوز اوجوز گونده لیک لریندن ال چکیب بیزیم حیات و مه مات مسئله میزه اونم گوسترسه لر سیز هر نه ده سه ز من اونو ائدیم ! آمما تاسوف کی اتمیه جک لر و اوز اوره ک لرین ده بیزیم یوخ اولوب سیلینمه میزه سوینه جک لر. دوشمان سون فیشنگینده آتدی . آر اولسون یاتانلارا.عزیز هم وطن لر زامان گه ریه دونمه یه جک . گه لین اگر بیر ایش گورمه ک ایسته ییر سیز اله بوگون ائدین . یارین گه ج اولاجاق دیر !

اورمولو تایماز-27 مرداد 1390

به بهانه مرداد ماه - احزاب دوران مشروطیت

2011-08-16T17:36:00.002+04:30

اعتدالیون :

اعتدالیون یکی از دو جناح مهم سیاسی دورهٔ مشروطه است. این جناح، که در مقابل جناح عامیون قرار داشت، طرفدار تغییرات آهسته و مخالف اقدامات تندروانه و رادیکال بود.

رهبران حزب اعتدالیون مرتضی قلی نائینی، محمدصادق طباطبایی (پسر سید محمد طباطبائی) و علیمحمد دولت آبادی (برادر کوچک‌تر یحیی دولت آبادی) بودند. بسیاری از کسبه و اصناف که پیرو سیدعبدالله بهبهانی بودنداز اعتدالیون طرفداری می‌کردند و این سخن اتهام آمیز آنها را پذیرفتند که عقاید و مرام حزب دموکرات با اصول و مبانی دین تطبیق نمی‌کند. خطرات حزب دموکرات در مورد تفکیک دین از دولت، بارها و بارها از جانب اعتدالیون مطرح می‌شد تا این مدعا اثبات شود که دموکراتها دشمن روحانیت هستند. حتی ستارخان و باقرخان قهرمانان تبریز که با آن شور و هیجان در تبریز به روحانیون محافظه کار انجمن اسلامیه یورش
برده بودند، وقتی در تهران مستقر شدند از اعتدالیون هواداری کردند.

در مجلس دوم مشروطه، عبدالحسین‌میرزا فرمانفرما و عین‌الدوله نیز با این حزب اعتلاف نمودند. بنابراین مجموع نمایندگان اعتدالی در این مجلس به ۳۶ تن در برابر ۲۸ نفر عامیون رسید. سایر اعظای اصلی این حزب سپهداراعظم تنکابنی، سردار محیی، سیدعبدالله طباطبایی و ناصرالملک بودند.

اجتماعیون عامیون :

اجتماعیون عامیون حزب سوسیال دمکرات انقلابی ایران بود، بنیادگذار آن علی مسیو بود. حزب اجتماعیون عامیون در سال‌های انقلاب مشروطیت، خدمات انکار ناپذیری انجام داده. مرکز غیبی (سازمان مخفی اجتماعیون عامیون) تبریز، مهم‌ترین و موثرترین هسته حزبی، حزب اجتماعیون عامیون محسوب می‌گردد.

احمد کسروی در این باره در اثر ارزشمند خود، تاریخ مشروطه ایران نوشته‌است: در ارزیابی انقلاب مشروطه و در باره مرحله دوم آن که اندیشه‌های دمکراتیسم بر لیبرالیسم غلبه می‌یابد می‌نویسد: “در تبریز دسته‌های فدایی پدید شد و کسانی مانند ستارخان و باقرخان... بر راس این دسته‌ها قرار داشتند. وی ( ستارخان ) در ایام مشروطیت عضو انجمن حقیقت کوی امیرخیز تبریز بود و این انجمن که در آن عناصر رادیکال و دارای تمایلات سوسیال دموکراسی انقلابی شرکت داشتند، این مرد دلاور و ساده را چنان مجذوب آرمانهای انقلابی ساخت که بر تمام بقیه زندگی وی مهر و نشان خود را گذاشت ... در پیدایش و بسط پایداری تبریز و آذربایجان، سوسیال دموکراتهای قفقاز و سازمان همت در باکو، نقش بزرگی خواه ازجهت تعلیم سیاسی و تئوریک، خواه از جهت رساندن اسلحه و خواه از جهت اعزام داوطلبان رزمجو ایفا کردند...”

مرکز غیبی هسته اصلی ارتباط با سوسیال دموکراسی انقلابی در قفقاز بود و پیوندهای تشکیلاتی با گروه همت داشت. علی مسیو در عین حال ارتباطات شخصی نیز با نریمان نریمان اف بلشویک پرآوازه و همرزم لنین ( نریمان اف ایرانی تبار بود ) داشت.

اجتماعیون عامیون در ایران و قفقاز شعبه‌هایی داشتند. در راه تشکیل سازمان سراسری آن در ایران، کربلایی علی مسیو به اتفاق دو پسرش، و به همراهی حیدرخان عمواوغلی و برخی دیگر مانند بشیر قاسموف، حسین سرابی، سوچی میرزا، قره داداش، تلاشی بسیار کرده ونقش اصلی را داشتند.

“حزب سوسیال دمکرات (انقلابی) ایران که اغلب به نام مرکز غیبی خوانده می‌شود از حزب همت الهام می‌گرفت، حزب همت همکاری نزدیک و موثری با مرکز حزب سوسیال دمکرات روسیه را آغاز کرد و همکاری آنها تا به آنجا رسید که لنین اعلامیه‌های خود را که نام گولپن داشت، از راه تبریز برای یاران خود و انقلابیون روسیه به آن کشور می‌فرستاد.”

علی مسیو با همکاری گروهی از یاران و همفکران خود مانند رسول صدقیانی و حاج علی دوا فروش، حوزه‌های اجتماعیون عامیون را با نظم خاصی سازماندهی کرد و بعلاوه با تلاش پیگیرانه او مرامنامه سوسیال دموکراتهای کارگری روسیه به فارسی ترجمه و در اختیار انقلابیون ایرانی قرار گرفت، که بر مبنای آن مرکز غیبی، دسته‌های مسلح مدافع انقلاب مشروطه به نام مجاهد و فدایی را بوجود آورد.

احمد کسروی در این باره در اثر ارزشمند خود، تاریخ مشروطه ایران نوشته‌است: “در تبریز شادروان علی مسیو، حاج علی دوافروش ورسول صدقیانی همان مرامنامه را به فارسی ترجمه و دسته مجاهدین را پدید آوردند ... که رشته کارهای دسته را در دست خودمی داشت و آن را راه می‌برد.”

علی مسیو بی شک از نبوغ خارق العاده‌ای درامر سازماندهی بویژه فعالیت پنهانکاری برخوردار بود. مرکز غیبی برای عضو گیری، در بدو امر افرادی از روشنفکران آزاد اندیش و زحمتکشان مستعد را به خود جلب می‌کرد و با آن‌ها تماس انفرادی بر قرار می‌ساخت و پس از آن، طی آزمایش‌های گوناگون، فرد مورد نظر را به حوزه‌ها ( حوزه‌های خصوصی و عمومی ) مرتبط می‌نمود.

در کلیه منابع تاریخی قید شده که مرکز غیبی به شدت اصول کار پنهانی را رعایت می‌کرد. در این باره از جمله آمده‌است که مرکز فعالیت اجتماعیون عامیون ناشناخته وکاملا مخفی بود. بطوری که نام آن را مرکز غیبی می‌گفتند.

مرکز غیبی به رهبری علی مسیو، جلسات و برنامه‌هایی را در جهت انجام آموزش و تعلیمات مهم تدارک می‌دیدند. پس از مرکز، مسئولین حوزه‌ها بودند که هر یک ۷ تا ۱۱ نفر تحت مسئولیت در هر حوزه داشتند، این اعضا مدت مدیدی، جز در تاریکی ( برای اینکه شناخته نشوند ) با یکدیگرروبرو نمی‌شدند، هر ۷ یا ۱۱ نفر دستور حزبی را از مسئول همان حوزه دریافت می‌کردند. خطرناک‌ترین دستورات کمیته مرکزی بدون جزئی تخلف به موقع اجرا گذارده می‌شد.

ارتجاع شامل دربار، فئودال‌ها وروحانیونی که از سفره فئودال‌ها تغذیه می‌کردند اعضای اجتماعیون _ عامیون را، بی دین، منکر خدا، طبیعیون ( ماتریالیست ) و بابی می‌نامیدند و به این وسیله قتل آنها را مجاز می‌شمردند.در تبریز به لحاظ رویارویی عریان انقلاب و ضد انقلاب این امر به وضوح دیده می‌شد. گزمگان دولتی، فراش‌های محلات که توسط فئودال‌ها وروحانیون وابسته به آن حمایت می‌شدند، دستور اکید داشتنداعضای حزب بویژه اعضای مرکز غیبی را دستگیر، شکنجه و اعدام کنند.

مرکز غیبی به رهبری علی مسیو، مبتکر ایجاد و تربیت واحدهای مسلح خلقی در دفاع از انقلاب مشروطیت بود. چهره‌هایی چون ستارخان در اثر این ابتکار بدل به قهرمانان انقلاب شدند.

احمد کسروی در تاریخ مشروطه ایران، منظره دل انگیز وتاریخی تشکیل دسته‌های مسلح توده‌ای را چنین ترسیم کرده‌است: “شهر به یکباره دگرگون گردیده و گفتگوی همه از تفنگ خریدن و مشق سربازی کردن و آماده جنگ وجان فشانی کردن شده بود. هر روز هنگام پسین بازارها بسته و چیت فروش، مسگر و هر چه که می‌بودی به خانه‌های خود می‌شتافتند و رخت دیگر کرده، تفنگ برداشته و آهنگ سربازخانه کوی خود می‌کردند (مرکز غیبی با ابتکار مستقیم علی مسیو در هر محله وکوی تبریز مرکز تربیت وآموزش تشکیل داده بود) چون از کوچه‌ها گذشتی، پیاپی این شعر از زبان بچگان شنیدی : دولت مشروطه ما زنده وجاوید باد ملت مشتاق ایران زنده و جاوید باد”

هسته‌های اصلی نیروی مسلح توده‌ای مدافع انقلاب که مرکز غیبی آنرا رهبری می‌کرد را کارگران، تهیدستان شهر، خرده بورژوازی و دهقانان تشکیل می‌دادند.در این دوران که اوج فعالیت مرکز غیبی وشخص علی مسیو است، ما شاهد کاردانی، کارایی، هوشیاری وخردمندی او هستیم.چنین نمونه انقلابیونی به لحاظ تاریخی در جهان انگشت شمار هستند.

در این زمان نفوذ معنوی مرکز غیبی در میان مردم فوق العاده بود.تشکیلات منظم و درایت رهبری اجتماعیون _ عامیون بویژه شخص علی مسیو سبب اعتبار وکامیابی‌های بسیار بود. مجموعه قیام تبریز در دست مرکز غیبی بود. این واقعیت را کسروی در کتاب خود چنین بیان نموده: “در بیرون (یعنی ظاهراً") حاج میزا حسن مجتهد و دیگر ملایان و برخی بازرگانان در انجمن (تبریز) نشسته و سررشته دار شمرده می‌شدند، ولی آنان را آن شایستگی نمی‌بود و در نهان رشته جنبش را آن انجمن نهانی (مرکز غیبی) می‌داشت.”

رابطه میان علی مسیو و حیدرخان عمواوغلی بسیار عمیق بود. آن‌هادر مسائل خطیر با یکدیگر مشورت می‌کردند. حیدر خان همواره در زمانی که در تبریز بود، در کنار علی مسیو قرار داشت. و در جریان پایین کشیدن پرچم‌های سپید در تبریز به‌وسیله ستار خان مبتکر ومشوق اصلی علی مسیو بود.

حزب دموکرات عامیون از احزاب سیاسی دوره مشروطهٔ ایران بود که به دست مشروطه‌خواهان تأسیس شد.[۱] این حزب توسط بازماندگان مشروطه خواه در جریان انتخابات مجلس دوم مشروطه تاسیس شد. در جریان این انتخابات احزاب جدید دیگری نیز پا گرفتند. حزب دموکرات برنامه کار سوسیال دموکراتی داشت و درمقابل حزب اعتدالیون که محافظه کار به شمار می‌رفت قرار داشت.

حزب دموکرات :

افکار و عقاید حزب دموکرات برگرفته از افکار سیاسی حزب سوسیال دموکرات قفقاز بود. سید جلیل اردبیلی، سید حسن تقی زاده، محمدتقی بهار، حسینقلی خان نواب، سلیمان‌میرزا اسکندری، وحید الملک، و سید محمدرضا مساوات و شیخ محمد خیابانی روسای حزب دموکرات بودند.

مرام حزب دموکرات:

انفکاک کامل قوای سیاسی از روحانیون.

ایجاد نظام اجباری.

تقسیم املاک بین رعایا.

قانون منع احتکار و تعلیم اجباری و بانک فلاحتی.

ترجیح مالیات مستقیم بر غیرمستقیم.

مخالفت با مجلس اعیان (مجلس سنا) بود.

حزب دموکرات مورد هجوم علما و گروه انبوهی از رعایا و توده قرار گرفت اما موفق شدند در مجلس فراکسیونی ۲۸ نفری به وجود آورند.حزب دموکرات چند روزنامه به نام «روزنامه ایران نو» در تهران «روزنامه شفق» در تبریز «روزنامه نوبهار» در خراسان منتشر می‌ساخت و مخالفین خود را به نام محافظه کار، ارتجاعی و آخوند و سرمایه دار و اشراف و اعیان به باد انتقاد می‌گرفت. اما برنامه حزب دموکرات با مخالفت ائتلافی از محافظه کاران به رهبری بهبهانی و روحانیون دیگر، اشراف زمیندار، سران عشایر و حتی بعضی از تاجران و اصناف مواجه شد.

انتخابات مجلس دوم مشروطه انجام شد و احزاب جدیدی پا گرفتند از جمله حزب دموکرات که برنامه کار سوسیال دموکراتیک داشت و حزب اعتدالیون که محافظه کار به شمار می‌رفت.برنامه رادیکال حزب دموکرات برای ایجاد دگرگونیهای اجتماعی شامل تصویب علنی تفکیک دین از دولت، کاهش اقتدار محلی بعضی از سران عشایر و نیز تعریف جدیدی از ملیت بود که فراتر از وابستگیهای مذهبی و قومی بود.

طبق نظر ملک زاده، حزب دموکرات که برنامه سوسیال دموکراتیک داشت، به دلیل ترس از واکنش منفی مردم عنوان دموکرات را به جای سوسیال دموکرات برای خود انتخاب کرد. بیشتر دموکراتهای مجلس به عنوان منتقدان علنی حکومت در مشروطه اول شهرت داشتند.زمینه قومی نمایندگان در انتخابات آنها تأثیر داشت. همه دموکراتها بجز یک نفر، از مناطق شمال، شمال غربی یا شمال شرقی بودند.

حسینقلی نواب که لیبرال و تحصیل کرده اروپا و عضو وابسته سفارت لندن بود، عضو کمیته ملی انقلاب و نماینده مجلس اول نیز بود. بعد از کودتای ۱۹۰۸ (۱۲۸۷) نواب به صورت مشروطه خواه برجسته‌ای در تهران قد علم کرد.شاهزاده سلیمان‌میرزا اسکندری نوه فتحعلیشاه نیز عضو کمیته ملی انقلاب و سر دبیر نشریه حقوق بود. او یکی از رادیکالترین دموکراتها به حساب میآمد و در تابستان ۱۹۱۰ (۱۲۸۹) رهبر حزب در مجلس شد.

وحید الملک شیبانی همکار نزدیک حسن تقی‌زاده، در کمبریج در نزد براون در رشته تاریخ و ادبیات انگلیس تحصیل کرده بود. شیبانی بعد از کودتای ۱۹۰۸ (۱۲۸۷) سلسله مقاله‌هایی در تایمز لندن نوشت. او و سلیمان‌میرزا اسکندری دو نفر از بهترین خطیبان مجلس بودند و بارها مانع اوجگیری قدرت اعتدالیون شدند.

محمدرضا مساوات نیز عضو کمیته ملی انقلاب و سردبیر نشریه مساوات بود که یکی از روزنامه‌های مهم رادیکال در مشروطه اول به شمار میآمد.

ابراهیم حکیم الملک طبیب مخصوص مظفرالدینشاه، حامی هنر بود و بعداً مدرسه نقاشی کمالالملک وموزه صنایع زیبا را تأسیس کرد که پیشگام در تربیت انواع هنرمندان در رشتههای مختلف شدند.

حزب دموکرات چندین عضو برجسته مذهبی نیز داشت. هر چند که در برنامه حزبی تفکیک دین از دولت تأیید شده بود. احمد قزوینی از علمای مشروطه خواه نجف که در جنگ تبریز شرکت کرده بود، شیخ ابراهیم زنجانی که پسر یکی از روحانیون برجسته بود، اما خودش فراماسون محسوب می‌شد و عضو مجلس اول هم شده بود؛ زنجانی در محکمه ویژهای که شیخ فضلالله نوری را محکوم کرد، مدعی العموم بود.

شیخ محمد خیابانی که بیشتر به نفع دموکراتها رأی می‌داد، عضو انجمن تبریز بود. او روحانی خوشنام و از خطبای نیرومند آذربایجان بود که در زمان جنگ داخلی به صفوف رزمندگان مجاهدین پیوسته بود و می‌گفتند که عضو فرقه اجتماعیون عامیون است. یک دهه بعد او رهبر نهضت ملی در آذربایجان شد که قیام خیابانی نام گرفت.برخی از اعضای حزب دموکرات بعداً حزب سوسیالیست و حزب تجدد را تشکیل دادند.

به بهانه مرداد ماه – انقلاب مشروطه در یک نگاه

2011-08-11T19:44:00.001+04:30

چند صباح است که با خوانندگان محترم اورمو آزه ربایجانین قلبیدیر در مورد بازخوانی دوران قاجاریه صحبت می کنیم . همینطور در بخش تاریخ و ادبیات گوناز رادیو نیز چند برنامه در این ارتباط تهیه و پخش کرده ایم .این برنامه ها را می تونید از طریق اینترنت و سایت های آراز نیوز وگوناز ت .و، و در آزربایجان جنوبی توسط رادیو موج کوتاه 41metrردیف 7610khzگوش کنید.

بررسی تاریخ قاجاریه و خصوصا انقلاب مشروطیت در آسیب شناسی تاریخ معاصر آزربایجان و ایران حائز اهمیت ویژه ای است ، همینطور درسهایی که از این دوران می آموزیم راهنمای مبارزاتی موثری برای حرکت ملی آزربایجان می باشد ، به عنوان مثال مرکز غیبی تبریز یا حزب اجتماعیون عامیون ، شخص علی مسیو و سایر اعضای این حزب به سان الگوی منحصر بفردی برای حرکت ملی آزربایجان و فعالین آن می باشند ، از این رو در سلسله مقالاتی که منتشر خواهد شد در این ارتباط بیشتر صحبت خواهیم کرد. این مقاله به عنوان مقدمه این بحث تقدیم حضور می گردد ، امید آن است که فعالین آزربایجانی و فرهیختگان حرکت عظیم ملی آزربایجان مرا در این راه حمایت و راهنمایی کنند.

اورمولو تایماز- تابستان390 1

انقلاب مشروطیت در یک نگاه:

جنبش مشروطه را به ‏دو دوره بخش کرده‌اند: مشروطهٔ اول از ۱۲۸۵/۱۹۰۶ تا ۱۲۸۶/۱۹۰۷ و گلوله‌باران مجلس؛ مشروطهٔ ‏دوم از ۱۲۸۸/۱۹۰۹ تا ۱۲۹۹/۱۹۲۱ و کودتای سوم اسفند

بدنبال اعزام محصل و کارگر به اروپا در زمان عباس میرزا و ورود سینما ، اتومبیل ، عکاسی ، صنعت چاپ و ارتباطاتی که در زمان ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه با اروپا برقرار شد و تاثیراتی که آزربایجانی ها از عثمانی می گرفتند روح تجدد در کالبد کشور دمیده شد . از اوائل سلطنت ناصرالدین شاه قاجار نارضایتی مردم از ظلم وابستگان حکومت رو به رشد بود. تأسیس دارالفنون و آشنایی تدریجی ایرانیان با تغییرات و تحولات جهانی ، اندیشه تغییر و لزوم حکومت قانون و پایان حکومت استبدادی را نیرو بخشید. نوشته‌های روشنفکرانی مثل حاج زین‌العابدین مراغه‌ای و عبدالرحیم طالبوف و میرزا فتحعلی آخوندزاده و میرزا ملکم خان و میرزا آقاخان کرمانی و سید جمال الدین اسدآبادی و دیگران زمینه‌های مشروطه خواهی را فراهم آورد. سخنرانیهای سیدجمال واعظ و ملک المتکلمین توده مردم مذهبی را با اندیشه آزادی و مشروطه آشنا می‌کرد. نشریاتی مانند حبل المتین ،صور اسرافیل ، چهره‌نما ، حکمت و کمی بعد ملانصرالدین که همه در خارج از ایران منتشر می‌شدند نیز در گسترش آزادی خواهی و مخالفت با استبداد نقش مهمی داشتند. کشته شدن ناصرالدین شاه به دست میرزا رضای کرمانی که آشکارا انگیزه خود را قطع ریشه ظلم و نتیجه تعلیمات سیدجمال الدین دانسته بود، کوشش بیشتر در روند مشروطه خواهی را سبب شد.

اگر چه از مدتی قبل شورش‌ها و اعتراضاتی در شهرهای ایران علیه مظالم حکومت رخ داده بود اما شروع

جنبش را معمولاً از ماجرای گران شدن قند در تهران ذکر می‌کنند. علاءالدوله حاکم تهران هفده نفر از بازرگانان و دونفر سید را به جرم گران کردن قند به چوب بست. این کار که با تائید عین الدوله صدراعظم مستبد انجام شد اعتراض بازاریان و روحانیان و روشنفکران را برانگیخت. اینان در مجالس و در مسجدها به سخنرانی ضد استبداد و هواداری از مشروطه و تأسیس عدالتخانه یا دیوان مظالم پرداختند. خواست برکناری عین الدوله و عزل مسیو نوز بلژیکی و حاکم تهران و حتی عسگر گاریچی به میان آمد و اعتصاب در تهران فراگیر شد. عده‌ای از مردم و روحانیان به صورت اعتراض به حضرت عبدالعظیم رفتند. مظفرالدین شاه وعده برکناری صدراعظم و تشکیل عدالتخانه را داد. هنگامی که به وعده خود عمل نکرد علما از جمله سیدین سندین آقا سید محمد طباطبائی و آقا سیدعبدالله بهبهانی به قم رفتند و تهدید کردند که کشور را ترک می‌کنند و به عتبات عالیات خواهند رفت. عده ای هم در سفارت انگلیس متحصن شدند. عین الدوله با گسترش ناآرامیها در شهرهای دیگر استعفا کرد و میرزا نصرالله خان مشیرالدوله صدراعظم شد.

بالاخره مظفرالدین شاه فرمان مشروطیت را در ۱۴ مرداد ۱۲۸۵ امضا کرد. علما و دیگرانی که به حضرت عبدالعظیم و قم رفته بودند بازگشتند و تحصن در سفارت انگلیس پایان یافت. مردم صدور فرمان مشروطیت را جشن گرفتند.

مجلس اول در ۱۸ شعبان ۱۳۲۴ (۱۴ مهر ۱۲۸۵‏/۷ اکتبر ۱۹۰۶) در تهران گشایش یافت. نمایندگان به تدوین قانون اساسی پرداختند و در آخرین روزهای زندگی مظفرالدین شاه این قانون نیز به امضای او رسید.

بر پایه قانون اساسی مجلس وظایف مالی زیر را بر عهده داشت:

- تهیه بودجه و نظارت بر اجرای بودجه کشوری

- تصویب انتقال یا فروش منابع زیر زمینی و تصویب قرادادهای صنعتی و کشاورزی

- تصویب تغییر مرزهای کشور

- تصویب قراردادها و عهد نامه‌ها با دولتهای خارجی

- تصویب تشکیل کمپانی‌های ملی

- تصویب هر گونه قرار دادهای دولتی

- تصویب اعتبار و وام‌های دولتی

- تصویب ساختن راه‌ها و راه آهن

پس از مرگ مظفرالدین شاه، ولیعهد او محمدعلی میرزا شاه شد و از همان ابتدا به مخالفت با مشروطه و مجلس پرداخت. او در مراسم تاجگذاری خود نمایندگان مجلس را دعوت نکرد.

به علاوه اگرچه نمایندگان دورهٔ اول مجلس که با حرارتی تمام جهت اصلاح اوضاع ایران می‌کوشیدند، با راندن مسیو نوز رئیس کل گمرک و وزیر خزانه از خدمت در مقابل سیاست روسیه که از او جداً حمایت می‌کرد، غالب آمدند؛ اما روس‌ها شاه تازه را در دشمنی با مجلس و مشروطه روز به روز بیش تر تقویت نمودند تا آن جا که محمدعلی شاه، مشیرالدوله را از صدارت برکنار کرد و امین السلطان (اتابک اعظم) را که سالها صدراعظم دوره استبداد بود از اروپا به ایران فراخواند و او را صدراعظم کرد. از امضای قانون اساسی سر باز زد. پس از اعتراضات مردم به ویژه در تبریز، ناچار دستخطی صادر کرد و قول همراهی با مشروطه را داد. ولی هم شاه و هم اتابک اعظم همچنان به مخالفت با مشروطه و مشروطه خواهان مشغول بودند. اتابک اعظم را جوانی به نام عباس آقا تبریزی با تیر زد و کشت.

بالاخره با فرستادن کلنل لیاخوف فرمانده بریگاد قزاق حمله به مجلس را آغاز کرد. لیاخوف با نیروهایش مجلس را محاصره کردند و ساختمان مجلس و مدرسه سپهسالار را در ۲۳ جمادی الاول ۱۳۲۶ (۲ تیر ۱۲۸۷/‏۲۳ ژوئن ۱۹۰۸) به توپ بستند. عده زیادی از مدافعان مجلس در این حمله کشته شدند. محمدعلی شاه لیاخوف را به حکومت نظامی منصوب کرد و به تعقیب نمایندگان و دیگر آزادیخواهان پرداخت. ملک المتکلمین و میرزا جهانگیرخان و قاضی ارداقی را در باغشاه پس از شکنجه در برابر محمدعلی شاه کشتند.

پس از حمله به مجلس و دستگیری و اعدام آزادیخواهان، جنبش مشروطه خواهی با شکست روبرو شده بود. بسیاری از مشروطه خواهان مخفی شدند و برخی به خارج از ایران رفتند. از جمله مهمترین دلایل شکست مشروطه خواهان متفرق شدن نیروهای محافظ مجلس بود که برخی از وکلا برای آن که بهانه به دست شاه ندهند نیروهای محافظ مجلس را متفرق کردند و حتی مهمات و اسلحه ای که برای دفاع در نظر گرفته شده بود را از مجلس خارج کردند و با این کار به طور غیر مستقیم زمینه شکست مدافعین مجلس را فراهم کردند.

شکست در تهران شروع دوره ای بود که به استبداد صغیر مشهور است.

با توجه به ناقص بودن قانون اساسی مشروطه که با عجله تهیه شده بود مجلس متمم قانون اساسی را تصویب کرد که در آن مفصلا حقوق مردم و تفکیک قوا و اصول مشروطیت آمده بود. محمدعلی شاه به مجلس رفت و سوگند وفاداری یاد کرد. پس از چند روز او و دیگر مستبدان با همراهی شیخ فضل‌الله نوری عده‌ای را علیه مجلس در اطراف آن جمع کردند و به درگیری با نمایندگان و مدافعان مجلس پرداختند. با بمبی که یاران حیدرخان عمواوغلی به کالسکه حامل محمدعلیشاه انداختند به مقابله جدی با مجلس پرداخت و به باغشاه رفت و بریگاد قزاق را برای مقابله با مجلس آماده کرد.

قیام تبریز

پس از حمله به مجلس و پخش خبر آن، در شهرهای دیگر ایران شورشهائی برخاست. مردم تبریز و بختیاری‌ها با شنیدن خبرهای تهران به هواداری از مشروطه و مخالفت با محمدعلی شاه برخاستند. شاه نیروهای دولتی را برای سرکوب فرستاد. علی مسیو، ستارخان، باقرخان و حیدرخان عمواوغلی درتبریز به بسیج مردم و سازماندهی نیروی مسلح (مجاهدین مشروطه) برای مقابله نیروهای دولتی دست زدند. گروهی از ایرانیان قفقاز نیز به مردم تبریز پیوستند و به مجاهدان قفقاز معروف شدند. علی مسیو از یاران حیدرخان عمواوغلی و یارانش هم دستهٔ مجاهدان تبریز را تشکیل دادند. محمدعلیشاه از تزار روسیه نیکلای دوم درخواست کمک کرد و تبریز به محاصره نیروهای روس و نیروهای دولتی درآمد. امپریالیستهای روس و انگلیس دست به مداخلات مسلحانه زدند و ارتش به ایران آوردند. انگلیسیها عده‌ای در جنوب پیاده کرده، انجمن بختیاری و بوشهر را منحل اعلام کرده و عده ای ازاعضای آنان را دستگیر کردند. سپس بندرعباس، بندر لنگه و بنادر دیگر خلیج فارس را نیز تصرف کردند و ژنرال کنسول انگلیس در بوشهر قدرت را در دست گرفت. در آذربایجان، در پی بسته شدن راه تبریز - جلفا، و محاصره کامل شهر از طرف قوای شاه، گرسنگی و قحطی هولناکی بر مردم روی آورد و کار بر آزادیخواهان سخت شد. در اوایل ربیع الثانی سال ۱۳۲۷ ه‍.ق. (اردیبهشت ۱۲۸۸ ه‍.خ.) دولتین روس و انگیس موافقت کردند که قشون روس به بهانه شکستن خط محاصره و حمایت از اتباع بیگانه، و رساندن خواربار به آنان وارد تبریز شود. انجمن تبریز ناچار حاضر شد که از تمام خواسته‌های مردم دست کشیده «دست توسل به دامان اهریمنان بزند»، ولی کار از کار گذشته بود و سپاه روس از مرز گذشته بود. با ورود سپاهیان روس محاصره تبریز شکست و نیروهای شاه از شهر دور شدند. اما خاتمه کار تبریز به معنی پیروزی ارتجاع نبود و کوشش آزادیخواهان در نقاط دیگر ایران همچنان ادامه یافت.

قیام گیلان

در این اوقات کمیته «ستار» در گیلان تشکیل شده بود. یپرم خان ارمنی با مشروطه‌خواهان هم پیمان شد و جوانان ارمنی را برای نهضت بسیج کرد. در همین هنگام محمدولی خان تنکابنی از تبریز بازگشته بود. کمیته ستار با او مذاکره کرد و او را راضی کرد با نیروهایش برای پیروزی جنبش مشروطه به مبارزه برخیزد. در روز ۱۹ بهمن ۱۲۸۷ انقلابیون به کمک محمدولی خان تنکابنی و یپرم خان ارمنی حاکم رشت آقا بالاخان را کشتند و شهر را تسخیر کردند. پس از آن تمام گیلان به تصرف آزادی خواهان در آمد. به موجب این پیروزی آنها رونوشتی به سفرای خارجی نوشتند که نزاعی با شاه ندارند و فقط در صدد احیای مشروطه‌اند. صدای انقلاب رشت به گوش شهرهای دیگر ایران و کشورهای آزاد جهان رسید و باعث دلگرمی مجاهدان تبریز شد. ستارخان و باقرخان تلگرافهای مهیجی ارسال کردند و متحصنین سفارتهای عثمانی و انگلیس به جشن پرداختند.پس از این شاه قشونی برای تصرف گیلان فرستاد. قشون او در قزوین اردو زدند و پس از رسیدن نیروهای بیشتر به سمت شمال حرکت کردند ولی در ۳۰ کیلومتری رشت خبر رسید نیروهای دولتی رشیدالملک در حاشیه دریا از مجاهدان شکست خورده‌اند و این خبر باعث دلسردی آنها شد و آنها به قزوین عقب نشینی کردند.

در سوی دیگر ایران، شهر اصفهان در نیمه دیماه به تصرف مشروطه خواهان بختیاری در آمد. بعد از آن تعدادی از آزادی خواهان تهران به اصفهان رفتند و با سردار اسعد بختیاری که به تازگی از پاریس بازگشته بود مذاکره کردند.

قیام بختیاریها

در حالی که در تبریز مجاهدین در محاصره قوای دولتی و همدستان خارجی آن بودند، در اصفهان اعتراضات به بست‌نشینی عده‌ای انجامید و قوای بختیاری که در آن هنگام توسط حاکم اصفهان و بختیاری‌ها صمصام السلطنه رهبری می‌شد برای نجات جنبش مشروطه بسیج شده و از تمامی مناطق بختیاری‌نشین به سوی اصفهان حرکت کردند. با پیوستن قوای بختیاری کار بالا گرفت. نجف قلی خان صمصام‌السلطنه ایلخان بختیاری با نیروی مسلح زیادی به اصفهان وارد شد. برادر او علیقلی خان سردار اسعد نیز که تا آن هنگام در فرانسه مشغول تحصیل بود، در پاریس با تعدادی از مشروطه‌خواهان ارتباط تنگاتنگی داشت و خود نیز از مشروطه‌خواهان بود، پس از سفر به لندن و مشورت با وزارت خارجه انگلستان به اصفهان آمد.

مجاهدین بختیاری با حرکت به سوی تهران و با همراهی مجاهدین شمال به فرماندهی سپهدار اعظم که در نزدیکی تهران به هم پیوستند، پس از شکست مقاومت نیروهای استبداد صغیر موفق به فتح تهران و شکست استبداد صغیر شدند.

در تهران هم دوباره کوششها بالا گرفت. بالاخره نیروهای گیلان به فرماندهی سپهدار اعظم از شمال و نیروهای بختیاری به فرماندهی علیقلی خان سردار اسعد بختیاری از جنوب به سمت تهران آمدند و در نزدیکی تهران به هم پیوستند.

در پیشروی به سوی پایتخت، نخستین قدم را بختیاریها به فرماندهی سردار اسعد بختیاری (فاتح ملی) و سپس اردوی شمال به فرماندهی سپهدار اعظم برداشتند که انقلابیون قفقاز هم در صفوف آن بودند. اردوی شمال و جنوب در بیست و چهار کیلومتری تهران به هم ملحق شدند. در این موقع نیروی روس، از انزلی وارد شده بود، به قزوین رسیده بود و اردوی انقلابی را از پشت سر تهدید می‌کرد.

نیروهای مجاهدین گیلان و بختیاری در ۱ رجب ۱۳۲۷ (۲۸ تیر ۱۲۸۸‏/۱۹ ژوئیه ۱۹۰۹) وارد تهران شدند و شاه و اطرافیانش به سفارت روس پناه بردند. انقلابیون مجلس عالی تشکیل دادند و محمدعلی شاه را از سلطنت خلع کردند و ولیعهد او احمد میرزا را به تخت نشاندند و علیرضاخان عضدالملک رئیس ایل قاجار به نیابت سلطنت او برگزیده شد. بار دیگر مجلس شورای ملی تشکیل شد و ظاهراً دوره استبداد به پایان آمد و مشروطه خواهان پیروز شدند.

مجلس دوم

مشروطه و قانون بار دیگر در کشور ایران به پا گشت. اما پیش از آن که به ثمر برسد کسانی به نام رجال رشته کارها را از دست آزادی خواهان در ربودند و قانون و آزادی را در گهواره خفه کردند و هنگامی که فدائیان و جانبازان واقعی آزادی به مطلب پی بردند که بسیار دیر شده بود.

مجلس دوم در ۲۵ آبان ۱۲۸۸ یک سال پس از بسته شدن مجلس اول، با حضور شاه جوان گشایش یافت. در هنگام گشایش مجلس نگرانی از ماندن سپاهیان روس در کشور و این که وعده آشکار داده‌اند که هر چه زودتر به این تشویش و نگرانی پایان دهند، در بیانات رسمی دولت انعکاس یافت، ولی این نیروها همچنان باقی ماندند و هر روز فساد تازه‌ای بر پا کردند. مجلس که بیشتر اعضای آن اشراف و خوانین بودند، در سراسر دوره تشکیل خود کاری انجام نداد. انقلاب مشروطیت ایران، اگر چه ضربه سنگین خود را بر پیکر استبداد وارد کرد و مجلس و قانون را در کشور برقرار ساخت، ولی از زمینداری داخلی و دولت های خارجی شکست خورد.

دولت مستوفی الممالک، که پس از سپهدار به روی کار آمده بود، در مرداد ۱۲۸۹ به دستیاری نیروهای بختیاری و یپرم‌خان، یکی از افراد حزب داشناک که ریاست پلیس را داشت، آخرین دسته فدائیان را خلع سلاح کرد.در جریان این عملیات سردار ملی ستارخان در پارک آتا بای (اتابک) از ناحیه پا مورد اصابت قرار گرفت و چندی بعد شهید شد. به این ترتیب اتحاد فارس – ارمنی شکل گرفت و بنای مشروطه و اقتدار سیاسی آزربایجان بر ایران را مورد تهدید آشکار قرار داد.دولت ایران از رئیس جمهور آمریکا خواست که فردی را برای بازسازی خرابی های مالی به ایران گسیل دارد. مورگان شوستر، که مرد کاردانی بود، در اردیبهشت ۱۲۹۰ با هیئت مستشاران مالی آمریکایی وارد ایران شد و با به دست آوردن اختیارات ویژه به کار پرداخت.

کارشکنی ها همچنان ادامه داشت. روس ها محمد علی شاه برکنار شده را دوباره به ایران برگرداندند تا مجلس را از کار و کوشش بازداشته و سازمان شوستر را براندازند. شاه برکنار شده ناگهان در گمش تپه (پهلوی دژ کنونی) پای به خشکی نهاد و با دسته‌ای از ترکمانان به تهران یورش برد. اما چون مردم و مجلس و سران آزادی هم آواز بودند، همه این خیالات نقش بر آب شد و در پائیز سال ۱۲۹۰ ه‍جری شمسی نیروی محمد علی میرزا درهم شکست و او باز به روسیه گریخت.

در میانه زد و خورد ملی گرایان با اردوی محمد علی شاه و در هنگامی که به نظر می‌رسید کار او یکسره شده و چاره‌ای جز فرار ندارد، روس و انگلیس یک باره پرده از اهداف نهانی خود برداشته و انگلستان واحدهای هندی را برای گرفتن بخش های مهم جنوبی ایران در بندر بوشهر پیاده کرد و حتا دستور گرفتن اصفهان (در منطقه روسی) و شیراز و بوشهر (در منطقه بی طرف) را به این واحدها داد. روسیه نیز سپاهیان دیگری به ایران آورد و به بهانه شگفت آور حمایت از زمین های شعاع السلطنه نیروی خود را از رشت تا قزوین پیش آورد.

التیماتوم روسیه تزاری

روسیه تزاری با رایزنی انگلستان روز چهارشنبه ۷ آذر ۱۲۹۰ه‍جری شمسی اولتیماتوم سختی به دولت ایران داد و به موجب آن از ایران خواست که مورگان شوستر و همراهانش هر چه زودتر ایران را ترک کنند و دولت ایران متعهد شود که در آینده برای به کارگیری مستشاران خارجی، پیشاپیش رضایت دولت های روس و انگلیس را جلب کند و نیز هزینه لشکرکشی روس ها را به ایران عهده‌دار گردد. دست یازی ایران به انگلستان سودی نداشت و دولت مذکور، ضمن نامه‌ای به وثوق الدوله وزیر خارجهٔ ایران، سفارش کرد فوراً تقاضای روس ها را بپذیرد. اما مجلس ایران اولتیماتوم را به اکثریت قریب به اتفاق رد کرد و مردم در تبریز و گیلان به ایستادگی خود افزودند. روس ها نیروی جدیدی به ایران آوردند و در تبریز و رشت و مشهد و شهرهای دیگر کشت و کشتار به راه انداختند. سرانجام در سال ۱۲۹۰ هجری شمسی دولت ایران اولتیماتوم را پذیرفت و ناصرالملک در مجلس را بست و سازمان های ملی را با اعلان حکومت نظامی ممنوع کرد و به دست او و حسن وثوق الدوله ریشهٔ آزادی کنده و هرگونه فریاد اعتراض نسبت به بیگانگان در امور کشور و سیاست دولت در گلوی مردم شکسته شد. روز ۱۰ دی ۱۲۹۰ روس ها جمعی از بزرگان و پیشروان و در آن میان ثقةالاسلام، را در تبریز به دار کشیدند. کشتار تبریز ماه ها ادامه یافت. روس ها صمدخان شجاع الدوله حاکم مراغه، را به حکمرانی آذربایجان گماردند و به دست او از هیچ گونه بی رحمی و وحشی گری دربارهٔ مردم آذربایجان فروگذار نکردند.

بدین قرار آن جوش و خروش هفت ‌سالهٔ انقلاب مشروطه خاموش گشت و اندیشه‌ها پست و کوتاه شد. مردان نیکوکار و غم خوار به کنار رفتند و گروهی از سررشته‌داران خودخواه و کهنه‌کار، که هر چه گفتند و کردند به سود بیگانگان و زیان ایرانیان بود، قدرت و اختیار در دست گرفتند .پس از برانداختن مجلس و راندن شوستر دخالت بیگانگان در امور داخلی ایران به اوج خود رسید. روس ها امتیاز راه‌آهن تبریز - جلفا و انگلیسی ها امتیاز راه آهن محمره (خرمشهر) - خرم‌آباد را گرفتند و دولت ایران را وادار کردند که سیاست خود را با قرارداد ۱۹۰۷، که هیچیک از دولت ها آن را به رسمیت نشناخته بودند، هماهنگ سازد. روس ها در قزوین و تبریز از مردم مالیات می‌گرفتند و مانع حرکت نمایندگان آذربایجان به تهران می‌شدند و انگلیسی ها نیز در ازای وام ناچیزی که به ایران پرداخته بودند، گمرک بوشهر را به دست گرفته بودند. ناصرالملک، نایب‌السلطنه، بار سنگین سلطنت را بر دوش ناتوان احمدشاه جوان گذارده، رهسپار اروپا شده بود.

احمد شاه واپسین پادشاه دودمان قاجار در سال ۱۲۹۳ هجری شمسی تاجگذاری کرد. چند ماه از تاجگذاری وی نگذشته بود که جنگ جهانی اول، که از مدت ها پیش زمینه آن فراهم می‌گردید، درگیر شد. این جنگ مقدمه فلاکت و قتل عام دهشتناک ترک های آزربایجان غربی بخصوص شهرهای اورمیه ، سلماس ، سولدوز و قوشاچای بود. ابتدا ارتش ارمنی – آشوری به مدت پنج ماه و بیست و شش روز با حمایت میسیونرهای مذهبی اروپایی و آمریکایی و دولت های روس و انگلیس به کشتار و پاکسازی قومی تورک ها پرداختند و پس از امداد نیروهای اتحاد اسلام و ارتش عثمانی منطقه مدت کمی روی صلح و آرامش را دید . پس از خروج عساکر عثمانی این بار اشرار کرد به رهبری سیمیتقوی جرار مصائب بس بزرگ تری را بر آزربایجان تحمیل کردند که قبلا شرح موجز آن در این وبلاگ آمده است . (نگاه کنید به مقالات قتل عام در آزربایجان را فراموش نکنیم و پیشینه مسئله کرد از صفویه تاکنون) . پس از چندی زمینه سقوط قاجاریه فراهم و کشور در دام دیکتاتوری رضا خانی گرفتار شد.بدینترتیب انقلاب مشروطه که بایستی در خدمت اندیشه های مترقی و صلح و رفاه اهالی قرار می گرفت ملعبه دست شوونیست فاشیست فارس قرار گرفت تا با رجوع به دوران ساسانی و باستان ، کشور یک ملیتی و یک زبانه فارس را بر خرابه های آزربایجان ، عربستان و بلوچستان بنا نهد.

در آینده در این خصوص بیشتر با هم گفتگو خواهیم کرد.

فتوای قتل «ملانصرالدین» توسط سران روحانیت در انقلاب مشروطیت

2011-08-10T00:19:00.000+04:30

(به بهانه ۱۴ مرداد سالگرد اعلام مشروطیت در ایران)

سیروس مددی

تا بدانـــد کافـــر و گبــر و یهـود

کاندرین صندوق جز لعنت نبود!

درباره اندیشه و عملکرد روحانیت مشروعه خواه ضد مشروطیت در ایران بسیار گفته شده است. حاجی شیخ فضل الله نوری در تهران و حاجی میرزا حسن آقا مجتهد و میر هاشم دوه چی در تبریز بعنوان سمبل این بخش از روحانیت رسوای خاص و عامند. ولی درباره جهات مختلف اندیشه و عمل بخش مشروطه خواه روحانیت- بویژه رهبران آن- بسیارکم گفته شده و در آثار بسیاری کوشندگان از آنها جز به تمجید یاد نگشته است. در طول تمامی قرن گذشته، مخالفت برخی شریعتمداران معمم و مکلا با قدرتهای استبدادی دولتی، پرده ای ضخیم بر روی بنیانهای واپسگرای تفکر و عملکرد آنها کشید و ایران ۸۰ سال پس از انقلاب مشروطیت، نوعا بهای این طرز نگرش را پرداخت. آیت الله خراسانی و آیت الله مازندرانی از برجسته ترین نمایندگان روحانیت مشروطه خواه دوران انقلاب مشروطیت اند. همداستانی آنها با جنبش مردمی ضد استبدادی هرجند در فرسودن سلطنت محمدعلی شاه موثر بود، ولی آنجا که جنبش ساختارهای سلطنت خود آنها را تهدید میکرد، دوشادوش مشروعه خواهان و گاه پیشاپیش آنان شمشیر از نیام بر می کشیدند. تکفیر ادیب و روشنگر بزرگ خاور زمین، طنز نویس بی نظیر، جلیل محمدقلیزاده (مدیر روزنامه نامدار ملانصرالدین) و فتوای قتل او، از جمله اوراق سیاه کارنامه این سلاطین روحانی است.

جلیل محمدقلیزاده

برای آنانکه اندک آشنایی با تاریخ انقلاب مشروطیت، ادبیات مشروطه و تاریخ ادبیات آذربایجان دارند، چهره ای آشنا و احترام انگیز است. او در سال ۱۸۸۶ در محیطی آکنده از جهالت و خرافات شرق اسلامی- از خانواده ای از اینسوی ارس، ولی در آنسو، در نخجوان بدنبا آمد. در همین فضای تیره آندوران درس خواند؛ همچون بسیاری از دموکراتها، انقلابیون و معارف پروران ما پیشه آموزگاری برگزید. آموزگاری در روستاها اورا به عمق جهالت و خرافه پرستی مردمان شرق اسلامی بیشتر آگاه کرد. مدرسه او بارها مورد هجوم روحانیون و روستاییان ظلمت پرست هوادار آنان واقع شد. در واپسین سالهای قرن نوزدهم از معلمی کناره گرفت و به سلاح قلم و کار در مطبوعات ترقیخواه قفقاز آندوران روی آورد. نخستین مقالات و داستانهایش در روزنامه های روسی و آذربایجانی قفقاز منتشر گشت. پس از سالها تجربه کار در مطبوعات ترقیخواه عصر، در سال ۱۹۰۶ روزنامه «ملانصرالدین» را بنیان نهاد که خود فصل زرینی در تاریخ ادبیات و اندیشه ترقیخواهی کل خاور زمین است.

«ملانصرالدین» نامدارترین شاعران و نویسندگان جهالت ستیز و دموکرات – بویژه طنز پردازان – را پیرامون خود گردآورد و خود مکتبی پدید آورد که در تاریخ ادبیات آذربایجان بنام «مکتب ملانصرالدین» شهره است. نسلی از برجسته ترین نویسندگان و شاعران دموکرات آذربایجان – ازجمله م. ع. صابر، م. ع. حقوردی یف، ع. حاجی بیگوف، ب. ع. عباسزاده، محمد سعید اردوبادی، میرزا علی معجز شبستری و …. آفریننده و یا محصول این مکتبند. ادبیات دموکراتیک طنز دوران انقلاب مشروطیت ایران – و حتی دهه ها بعدتر – تحت تأثیر ملانصرالدین بوده اند. بسیاری از اشعار نامدارترین شاعران و نویسندگان فارسی نویس ایران – از جمله علی اکبر دهخدا، ملک الشعرای بهار، اشرف الدین گیلانی، محمد علی افراشته، ابوالقاسم لاهوتی و .. ملهم از آثار ملانصرالدینچی ها و بعضاً تقلید کاملی از آثار آنها- بویژه سروده های صابر و فیلتون های ج. محمدقلیزاده- است.۲

نبرد با جهالت و خرافه پرستی مردمان بدبخت شرق و ستیز با نگهبانان این فلاکتها ،جهت اصلی تلاش «ملانصرالدین» بود. آتش توپخانه روزنامه، نه فقط سیستم سیاسی گذاری سلاطین و فرمانروایان، بلکه در وجه عمده جهالت و عقب ماندگی دیرینه و دیرپای مردمان شرق – بویژه قفقاز، ایران و عثمانی و نیز نگهبانان سحر و افسون و جهالت را هدف خود قرار داد. جلیل محمدقلیزاده می دانست که دشمن اصلی دیرپا نه تزارها و شاهان نشسته بر تخت فرمانروایی، بلکه تزارها و شاهان مستولی بر اندیشه های مردمان شرق اسلامی است. او می دانست که بزیر کشیدن تزارها و شاهان و سلاطین از تخت فرمانروایی، هزاران بار سهل تر از شکست دادن سلطان جهالت و بازسازی اندیشه مملو از تاریک اندیشی است که در اعماق مغزهای انسان شرق اسلامی جا خوش کرده اند.

با توجه به قدرت عقب ماندگی و جهالت در شرق آستانه قرن و با توجه به قدرت دستگاه روحانیت – که پهلو به پهلوی قدرت سلاطین دنیوی می زد – دشواری فوق العاده کار از آغاز روشن بود. روزنامه از نخستین شماره انتشارش توفانی برانگیخت. میرزا جلیل و رفیقانش – بقول خود او – چوب در لانه زنبور کرده بودند. ملانصرالدین در شرایطی منتشر گشت که حتی نشریات مخالف دولتها- و حتی برخی نشریات متمایل به روشنگری و مردم دوستی نیز- خود را ناگزیر از تملق روحانیت می یافتند. روزگاری بود که حتی تصور برخورد با سپاه پرقدرت ملایان و سادات و شریعتمداران و فالگیران و دراویش و … ناممکن جلوه می کرد. درین میان ملانصرالدین بکاری پرداخت که دیگران نمی پرداختند. قدرت جادویی طنز بکار گرفته شد تا خواننده ای که حتی آماج «تازیانه» های تنقید ملانصرالدین بود، شوق خواندن آن را داشته باشد. (۳) ملانصرالدین آیینه ای ساخت تا مردمان اسیر جهل و تاریکی خود را در آن ببینند. ملانصرالدین – چنانکه در شماره نخست خود اعلام کرد: آمده بود تا هموطنان بدبخت و خفته خود را بیدار کند.

در زندگی ملانصرالدین، ایران دارای جایگاه ویژه بود. دفاع جانانه و مستمر روزنامه از انقلاب مشروطیت ایران، درج مستمر نوشته و شعر و کاریکاتور دراستهزا و افشای ارتجاع رنگارنگ و حمله به سپاه ملایان مرتجع – که ایران مرکز صدور آن به قفقاز نیز بود – استقبال عظیم مشروطه خواهان و منورالفکران و کینه شدید مرتجعین را در پی داشت. اگر در اینسو «شعر صابر باندازه یک اردو به مشروطیت ایران کمک می کرد»، اگر نسیم شمال و صوراسرافیل می کوشیدند به سبک ملانصرالدین بنویسند و در تبریز ستارخان دستور انتشار روزنامه «آذربایجان» به سبک ملانصرالدین را می داد؛ در طرف دیگر نیز قوای استبداد دولتی و دینی با تمام تلاش در راه جلوگیری از انتشار و مطالعه آن می کوشیدند.۴

سندی که منتشر می کنیم نمونه ای از این کوشش هاست. اصل سند را آقای حاج محمد آقا نخجوانی در دوره حضور نیروهای شوروی در ایران (سالهای جنگ دوم جهانی) در اختیار غلام محمدلی – ادبیاتشناس آذربایجان شوروی- نهاده و از طریق غلام محمدلی به انستیتوی دستنوشته های آذربایجان منتقل شده است و همینک در بخش فتواهای این موسسه نگهداری می شود. غلام ممدلی خود در « ملانصرالدین ژورنالی نین سالنامه سی»،تصویرکوچک ناخوانایی از این سند را منتشر کرده است دستیابی به کپی خوانای این فتوائیه را مدیون رفیق فاضلمان آقای م.ع.حسینی هستیم.

سند شامل یک سئوال (استفتا) و پنج پاسخ از پنج روحانی عالیرتبه است. «سئوال» از نظر شیوه استدلال و مقدمه چینی ملایان فوق العاده جالب توجه است. اساس را طبق یک سنت بر این نهاده اند که:

«علمای امامیه و فقهای اثناعشریه» «متکلّفین» (عهده داران) ایتام (یتیمان) امّت محمد صلی الله … و حجج حجت الله (جانشینان امام دوازدهم) … می باشند. و در حدیث این حنظله ردّ بر آنها (مخالفت با آنان یا تردید درباره آنان) ردّ بر خود امام علیه السلام و ردّ بر امام ردّ بخدا و در حد شرک قرار داده اند»

نویسندگان سئوال سپس به میرزا جلیل می پردازند که:

«تبلیغ روزنامه خوانی می کند (و روزنامه متضمن غیبت از دیگران و لغویات و اهانت به روحانیون است) می کوشد «زنهای مسلمین مثل زنان کفّار بی حجاب بگردند و مفاسدی که بر آنها مترتّب است بر اینها مترتّب باشد»، «نوع علما و طلاب و سادات را توهین می نمایند و صورت واعظ و اهل وعظ و مسجد را با هیأت منکره تصویر می کند که هر کس ببیند در نظرش موهون باشد»

و … سپس نظر علما پرسیده می شود. روشن است که متن استفتا تعمداً طوری تنظیم شده است که بر اساس استدلال انجام گرفته، کفر مدیر روزنامه از آن استنتاج شود و زمانی که عوام الناس استفتا را می خوانند بطور عادی به تأیید نظرات مندرج در آن و فتوای علما برسند. این شیوه ملایان در تاریخ ما شناخته شده است و ما آنرا بارها دیده ایم.

چنانکه از متن سند پیداست، همه به کفر روشنگر بزرگ فتوا داده اند و برخی نیز آشکارا به مهدورالدم بودن او. طرفه آنکه دوتن از فتوا دهندگان به کفر و ضلال نویسنده بزرگ، نه روحانیت مشروعه خواه بلکه نامدارترین روحانیون مشروطه خواه آستانه قرن اند. این دو تن آخوند محمدکاظم خراسانی و عبدالله مازندرانی همان «علمای نجف» اند که در انقلاب مشروطیت، در جبهه مقابل شیخ فضل الله قرار داشتند و الحق که تلاشهای آنان در تضعیف جبهه دربار و مشروعه خواهان تأثیر فراوان داشت. این دو رهبر بزرگ روحانی که برخلاف جناح دیگر روحانیت، مشروطه را «مشروع» یعنی منطبق با شرع می دانستند، ، پایه استدلالشان – همانند جناح استبدادخواه- نه انسان یلکه شرع بود، (۵) هر آنجا که سخن آشکارا بر سر جهل ستیزی، تجددخواهی و محدود کردن قدرت روحانیت بود در برابر انقلابیون و دموکراتها و معارف پروران قرار می گرفت. این دو روحانی بزرگ همان هایی هستند که از یکسو مشروطه را مشروع می دانستند و از سوی دیگر زمانی که آزادیخواهان تبریز در صدد اخراج «میرزا حسن مجتهد» (رهبر مشروعه خواهان تبریز و سرلوطیان دسته لوطیان دوه چی و نوکر تزاریسم) برآمدند، توهین به مجتهد را بر نتافتند.

باری، سند فاقد تاریخ است ولی نوشته ای از همسر نویسنده بزرگ، حمیده خانم محمد قلی زاده حاکی از آن است که این فتواها در سال ۱۹۰۸، پس از انتشار شماره ۵۲ روزنامه داده شده اند.(۶) در شماره مورد نظر کاریکاتوری از ملایان نجف چاپ شده بود که «بهانه» طغیان آنان گشت. می دانیم که مدتها پیشتر از فتوای مجتهدین نجف، «ادیب بزرگ خاور زمین» بارها آماج تکفیر سلاطین روحانی آذربایجانی بود (از جمله در ماه مه ۱۹۰۷) و بارها برای قتل او مزدورانی نیز گسیل داشتند. بنوشته معاصرانش – بعنوان مثال – در همان سال ۱۹۰۸ دستکم سه قوچی (لاتهای آدمکش مسلح در قفقاز آندوران) برای قتل «ملانصرالدین» اجیر شدند که سوء قصد آنان در نتیجه هشیاری ج.ممد قلیزاده و دوستدارانش ناکام ماند و مرد «یاپونجی پوش» مسلحی که در همین دوره در تفلیس توسط پلیس بازداشت شد، اعتراف کرد که برای قتل ادیب بزرگ اعزام شده است. حمیده خانم تصریح کرده است که ادیب بزرگ را – روزگاری دراز- در مقام حفظ جان خویش از گزند ملایان و«عوام الناس» تحریک شده از سوی آنان، به ناگزیر مدتها سلاح کمری با خود داشت.۷ و در ایام بحرانی در معیت دوستداران مسلحش تردد می کرد.۸

اینک که بیش از یک قرن از نشر نخستین شماره «ملانصرالدین» می گذرد، مضون اساسی آن همچنان موضوع مبرم بسیاری جوامع شرق اسلامی است و از همینرو همچنان تحت پیگرد. حتی در «باز» ترین ممالک شرق شمشیر تکفیر ملایان رنگارنگ همچنان بر فراز سر «ملانصرالدین» روشنگر آویخته است. زیرا پاسداران ظلمت و استبداد و بی عدالتی به برکت خواب «مردگان» زنده اند. ۸ حدیث «ابن حنظله» که صد سال پیش واجب القتل بودن «ملانصرالدین» را از آن استخراج کردند، همان حدیثی است که تئوری ولایت فقیه را بر اساس آن حدیث «مستند» ساخته اند. و از همینروست که «ملانصرالدین» اوایل فرن – اینک پس از گذشت ۱۰۰ سال هنوز زنده است و همچنان روشنگر و رزمنده.

***

صورت استفتاٍ از مراجع تقلید شیعه در باره روزنامه ملانصرالدین

علمای امامیه و فقهای اثناعشریه که متکلفین ایتام امّت محمد صل اللـه علیه و آله و حجج حجت اللـه بمقتضای توقیع شریف فانهم حجتی علیکم و انا حجة اللـّه علیهم میباشند و در حدیث ابن حنظله ردّ بر آنها ردّ به امام علیه السلام و ردّ به امام را ردّ بخدا و در حد شرک قرار داده اند ادام اللـه تائیداتهم و اضّل اعدائهم چه میفرمایند در اینکه بعضی اشخاصیکه اداره جمیع نموده و روزنامه مینویسند از جمله اداره ملانصرالدین که مدیر آن میرزا جلیل نخجوانی است در نوشته های خود از روی استهزاٍ مردم را از مسجد رفتن نهی مینمایند و بمسجد رفتن و استماع وعظ مضرّت ها اثبات مینمایند و می گویند هر چه در مسجد می بینی و می شنوی در روزنامها نیز می بینی و میشنوی و حال آنکه در آن روزنامه ها نیست مکٌر سّب و شتم علما و غیر آنها و نیست مگر قصه و غیبت و لغویات و بدان فخر می نمایند که ما کار را آسان کردیم و ما در بین ملل سر بلند شدیم و مکرر می نویسند که الحمدللـه از زحمت مسجد رفتن آسوده شدیم و از دو سه و چهار ساعت تعطیل وقت فارغ شدیم و در جای خود بنشین روزی پنج قاپک بده روزنامه بگیر و بخوان از کسب و دکان معطل مباش همه چیز در اوست و نوع علما و طلاب و سادات را توهین مینمایند و صورت واعظ و اهل وعظ و مسجد را با هیات منکره تصویر می کند که هر کس به بیند در نظرش موهون باشد و دلالت آیه حجاب را برو گرفتن زنان انکار مینمایند مقصود ایشان آنکه زنهای مسلمین مثل زنان کفار بی حجاب بگردند مفاسدی که بر آنها مترتّب است بر اینها مترتّب باشد و مسئله محلّل بعد از سه طلاق را اینجور عنوان می کنند که زوج اول بعد از سه طلاق زن خود را بدهد بشوهر دیگر و بعد از طلاق او می تواند تزویج کند بیاورد بخانه خود و حال آنکه تزویج بغیر دخل بشوهر اول ندارد بلی مسئله این است زن درینصورت اگر باختیار خودش شوهر کرد و آن شوهر طلاق داد بعد از دخول زوج اول میتواند او را عقد کند بعد صاحب روزنامه میگوید اینمسئله را از ملل خارجه اخفا کنید که خارجه مردمان احمق میباشند اینجور مسائل را نمی فهمند ایراد می کنند بااینکه در قانون ملل خارجه زن شوهر دار بدون طلاق با علم شوهر و بدون اختیار زنا و همه چیز را دارد پس در اینمسئله حکمش واضح است ابدا حق ایراد ندارند آیا حکم اینجور اشخاص و حکم مکتوب آنها و پول دادن و خریدن و تکذب آنها را خواندن و گوش دادن و میل کردن بمکتوب آنها چه طور است بیان فرمائید اجرکم علی اللـه و …؟

فتوای آیت الله محمد کاظم خراسانی

بسم اللـه الرحمن الرحیم

اینگونه مزخرفات در هر روزنامه که درج شود کاشف از بی مبالاتی روزنامه نگار و عدم اعتقاد و تدین او بدین و مذهب است و روزنامه اش حکم کتب ضلال را دارد و حرام است خواندن و خریدن آن. و واجب است بر هر اهل شوکت و قوت و هر که قدرت داشته باشد منع و ردع او را از نگارش چنین روزنامه بجهه آنکه مثل چنین شخص از اعدا دین مبین و شریعت سیدالمرسلین است و روزنامه اش مضر بحال ضعفاٍ العقول از عوام است اعاذهم اللـه من شر مثل هذه الشیاطین حرره الاحقر محمدالکاظم الخراسانی محل خاتم شریف

فتوای آیت الله عبدالله مازندرانی

بسم اللـه الرحمن الرحیم

اینکٌونه کلمات که استهزا باحکام شرع و اهل شرعست نوشتن و خریدن و خواندن آن و گوش دادن و میل بآن حرام است بلکه کشف میکند از ضلالت و کفر نویسنده و سبب اضلال ضعفا شیعه است و بر هر قادری لازم است دفع و رفع این ماده فساد و سیاتیهم ابنا ما کانوا به یستهزون حرره الاحقر عبدالله مازندرانی محل خاتمه شریف

فتوای آیت الله ابوالحسن حسینی

بسم … تعالی

داعی چند نمره از روزنامه های مزبور را مطالعه و ملاحظه نموده ام اکثر مطالبش از قبیل استهزا باصول مبرهن و فروع متنفذ شرع مقدس و توهین نوع علما اعلام و سب و شتم حضرات حجج اسلام است مباشرین همان روزنامه منحوسه خذلهم اللـه تعالی مرتد و کافر مهدورالدم میباشند و بیع و شرا آن حرام و اتلاف آن واجب است و نشر نسخ آن هدم اساس دین و در حکم قتل انبیا و ائمه معصومین صلوات اله علیهم اجمعین میباشد حرره الاحقر ابوالحسن الحسینی

فتوای آیت الله انصاری

بسم اللـه الرحمن الرحیم

در حقیقت اینگونه اشخاص شیاطین هستند مشکّل بصورت انسان و اتباع ایشان عبده شیاطین هستند اعاذنا اللـه من شرورهم و ضعفا المسلمین فی اضلالهم و اغوائهم حکم مسئله چنانکه مرقوم فرموده اند از بدیهیات اسلام است و شیوع و رواج اینکٌونه کفریات در این ازمنه و اعصار ناشی از ضعف اسلام و سستی ایمان مومنین است فعلی من اقتدار کافتاُ من کان یجب دفعهم بایی نحوکان فی الاحقر عبدالرحیم الانصاری

محل خاتمه شریف

فتوای آیت الله اردوبادی

بسم اللـه الرحمن الرحیم

الحمدللـه رب العالمین و صلی اللـه علی سیدنا محمد و آله الطاهرین کاتب این قسم روزنامه ها و اتباع آن کافر و کاشف از کفرهای دیگر است و مکتوبش از کتب ضلال و پول دادن و خریدن حرام و بدتر از اعانت ابن زیاد و بنی امیه است بجهه حدیث اولئک اضر علی ضعفا شیعتنا من جیش یزید علی الحسین ابن علی علیهماالسلام و خواندن و گوش دادن حرام و میل بآنها ضلال و کفر و تضیع زحمت های سید انبیا و زحمتهای ائمه علیهم السلام است که تحمل آن بزرگواران بمصائب عظیمه غیر… نبود مگر برای ترویج دین پس زخم زدن اهل ضلال یا اضلال مسلمین اشّد از زخم شمشیر ابن ملجم است بامیرالمومنین علیه السلام و زخمهای نیزه و شمشیر لشکر عمر ابن سعد و شمر است بسیدالشهدا و اهل بیته آلاف الصلوه و السلام پس هر که چشم شفاعت از سید انبیا صلی اللـه علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام دارد از این عملها اجتناب و توبه نمایبد حرره الاقل محمد قاسم الاردوبادی محل خاتمه شریف

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

یادداشت ها

۱- اطلاق سلاطین به ملایان از آن کسروی است.

۲- برای اطلاع بیشتر رجوع شود به جلد دوم «از صبا تا نیما» از یحیی آرین پور.

۳- «تازیانه» نامی است که م. ع. صابر به برخی سروده ساتیریک خشم آلود خود – که عمدتا در قالب رباعی سروده شده اند- داده است. خود «ملانصرالدین» در حقیقت «تازیانه» ایست.

۵- «رسائل مشروطیت» که بکوشش غلامحسین زرگری نژاد در تهران منتشر شده است، حاوی بسیاری اسناد در این زمینه است.

۶- حمیده خانم ممدقلیزاده: میرزه جلیل حقینده خاطره لریم. باکی ….

۷- این سلاح هم اکنون در موزه جلیل محمدقلیزاده نگهداری می شود.

۸- «مرده ها» نام نمایشنامه ایست از جلیل محمدقلیزاده. آخوند شیادی «شیخ نصرالله» نام – که مدعی زنده کردن مردگان است- عوام الناس را – که هر کدام در آرزوی زنده شدن – یا نشدن- یکی از خویشان اند – گرد آورده، سوار گرده آنان است. تنها شخص هشیار- که بر شیادی شیخ آگاه است- «اسکندر مست» (کئفلی اسکندر) است که سرانجام، زمانی که شیخ نصرالله – پیروزمندانه می گریزد، با قهقهه ای مستانه فریاد بر می آورد: «مردگان خودتان هستید! مرده ها خود شما هستید!». طنز نویس بزرگ، نمایشنامه «مردگان» را با رحمت فرستادن به گوگول – نویسنده روس – شروع کرده است («آللاه سنه رحمت ائله سین غوغول) و بی تردید اشاره به «نفوس مرده» او دارد.

- در میان بسیاری آثار منتشره در جمهوری آذربایجان؛ مقدمه عباس زمانوف بر برگزیده آثار ج. ممدقلیزاده (جلیل محمد قلی زاده. سئچیلمیش اثرلری. باکو ۱۹٫٫) تحت عنوان «شرقین بؤبوک ادیبی» (که در سالهای پایانی رژیم شاه درتبریز به فارسی ترجمه و چاپ شد) و اثر ناظم آخوندوف «آذربایجان ساتیرا ژورناللاری» چاپ باکو همچنان از بهترین ها هستند. متاسفانه علیرغم برخی نوشته های خوب درباره ج. ممدقلیزاده و ملانصرالدین، نوشته مبسوطی در اینباره بزبان فارسی منتشر نشده است. نگارنده این سطور در سال ۱۳۵۷- ۱۳۵۸ بخش مربوط به روزنامه «ملانصرالدین» کتاب آخوندف را بفارسی ترجمه و با افزوده های مفصل آماده چاپ نمود که در یورش شبانه مامورین کمیته – همراه نوشته ها ترجمه های دیگر بغارت رفت.

Murdad ayi və Məşrutiyyət

2011-08-09T01:33:00.001+04:30

19 19mart 1910 - Səttarxanın rəhbərliyi ilə Cənubi Azərbaycanda qələbə çaldıqdan sonra Tehrana yürüş başlanıb. Səttarxan və Bağırxanın fədai dəstələri Təbrizdən Tehrana yola düşüblər Lakin İran monarxiyasının Rusiyanı köməyə çağırması ilə inqilab süqut (1911) etdi. Təbrizə daxil olan rus qoşunları inqilabçılara divan tutdular

Məşrutə hərəkatı 20-ci yüzildə baş vermiş azadlıq və demokratik inqilablar üçün ilk cığır açmışdı. Bu mənada Məşrutə hərəkatını Yaxın və Orta Şərq ölkələrində keçən yüzillikdəki milli azadlıq və demokratik hərəkatların "pioneri" adlandırmaq olar. 1905-1911-ci illərdə baş vermiş Məşrutə hərəkatının məqsəd və məramı yolunda canlarını qurban verənlərin sayı çoxdur. Əslində bu hərəkata pak vicdanla qoşulanlar, onu uğurlu qələbəyə çatdırmaq istəyənlərin hamısı qəhrəmandır, tariximizdə və yaddaşımızda həmişəyaşar insanlardır. Məşrutə qəhrəmanları sırasına milli qəhrəmanlarımızla yanaşı müxtəlif millətlərin - farsların, kürdlərin, ərəblərin, talışların, rusların, gürcülərin, polyakların, bolqarların, hətta uzaq Amerikadan məşrutəçilərə köməyə gəlmiş insanların da xatirələrini minnətdarlıqla yad etmək gərəkdir. Bu, bir daha göstərir ki, Məşrutə hərəkatı bir ölkə çərçivəsindən çıxıb beynəlxalq ictimaiyyətin nəzər-diqqətini özünə yönəldə bilmiş xalq hərəkatı, müstəbid rejimə və onun söykəndiyi əcnəbi müdaxilələrə qarşı mütərəqqi insanların mübarizəsi və həmrəyliyi idi. Bu yolda canlarını fəda etmiş Sərdari-milli Səttar xan, Salari-milli Bağırxanla yanaşı onların vəfalı silahdaşları Əli Müsyonun, Heydər Əmioğlunun, Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin, yadların əli ilə dara çəkilmiş din xadimi Siqətülislam Təbrizinin, Məmmədtağı xanın, canını və bütün sərvətini Məşrutə yolunda qoymuş Hacı Mehdi Kuzəkünaninin, son nəfəsə qədər Məşrutə bayrağını yerə qoymayan Həsən xan Bağbanın, onun qardaşı Hüseyn xan Bağbanın, "Mərkəzi qeyb"in rəhbərləri, fəallarının (Hacı Rəsul Sədəqyani , Hacı Əli Davafiruş, Seyid Həsən Şərifzadə, Məhəmmədəli Tərbiyət, Cəfərağa Gənceyi, Mir Bağır ağa, Mirəli Əsgəri, Ağanağı Şücai, Məhəmməd Sadiq Xameyni və s.) və minlərlə məşrutə qəhrəmanlarının adlarını çəkib əziz xatirələrini yad etmək borcumuzdur".

Ötən yüzilin əvvəllərində Rusiyada çıxan "Novaya Vremya" dərgisinin "Xalq qəhrəmanı", İtaliya mətbuatının "İranın Hannibalı" adlandırdığı, Məşrutə hərəkatının rəhbəri Səttarxanın həyatı, onun keçdiyi mübarizə yolu, xüsusən Məşrutə hərəkatındakı tarixi rolu, sərkərdəlik məharəti və ömrümün faciəli sonluğu barədə danışan Ə.Rəhimli deyir: "Tehranın yaxınlığında, Həzrət Əbdüləzimin "Tuti" adlanan bağında adına və qəhrəmanlığına layiq olmayan çox sönük bir məzarda uyuyan Səttar Hacı oğlu 1867-ci il avqustun 16-da Qaradağda anadan olub. Atası Hacı Həsən ailəsini şəxsi təsərrüfatı və xırda alverlə dolandırarmış. Hacı Həsənin vəfat etmiş əvvəlki arvadından bir qızı və bir oğlu, sonrakı evləndiyi arvadından isə Səttar, İsmayıl və Qafar adlarında üç oğlu, bir qızı dünyaya gəlir. Səttar üçüncü oğlan uşağı idi. O, ilk təhsilini mollaxanada almış, erkən yaşlarında mədrəsəni tərk edərək təsərrüfat işlərində atasının köməkçisi olmuşdu".

Səttar uşaqlığından zirək imiş: "Çevik, uşaq oyunlarında belə məğlub olmağı sevməyən imiş, bu fərqləndirici cəhətlər onu öz yaşıdları arasında fəxri "xan" titulu ilə məşhurlaşdırmışdı. Səttarxanın böyüyüb boy atdığı ailə çarizmin, həm də şahlıq istibdadının barışmaz düşməni idi. Hər iki zülmkar rejimin əleyhinə çıxanlar çox vaxt Hacı Həsənin komasında sığınacaq tapırdılar. Çar məmurlarının zorakılığı əleyhinə olduğu üçün Arazın o biri sahilinə - Qaradağa keçən Fərhad adlı şəxs Səttarxanın qardaşı İsmayıl tərəfindən himayə olunmuşdu. Fərhadı himayə edib gizlətdiyi üçün Təbriz vəliəhdinin əmrilə İsmayıl dara çəkilmişdi.

Oğlunun dərdinə dözə bilməyən, həm də yerli məmurlar tərəfindən təqib olunub izlənilən Hacı Həsən Qaradağdan Təbrizə köçmək məcburiyyətində qalır. O, Təbrizdə uzun müddət yaşaya bilmir, xəstələnir və yenidən Qaradağa qayıdır. Az sonra burada vəfat edir və Ağyazı kəndindəki qəbiristanlıqda dəfn olunur".

Təbrizə köçdükdən sonra şəhərin sosial-siyasi mühiti və Səttarxanı əhatə edən insanlar onun dünyagörüşünün formalaşmasında, vətənə, xalqa bağlılıqda müstəsna rol oynayır: "Rejimin əleyhinə çıxan şəxsi müdafiə etdiyinə, həmin şəxsin tərəfini saxladığına görə 1898-ci ildə Səttarxan Təbrizdə həbs olunur və Ərdəbilin "Narın qala" zindanında iki ilə yaxın məhbus həyatı keçirməli olur.

Səttarxan həbsxanada tanış olduğu bir məhbusu gizli yolla azad etməyə gələnlərin köməkliyilə zindandan qaçır. Bir müddət Təbrizdə və ətraf bölgələrdə gizli şəkildə yaşayan Səttarxan rejim əleyhinə, onun yerlərdəki məmurlarının xalqa etdikləri zülm və özbaşınalığına qarşı mübarizə aparan dəstələrə qoşulur. Bu haqda Seyid Əhməd Kəsrəvinin, İsmayıl Əmirxizinin, Kərim Tahirzadənin, Səməd Sərdariniyanın, Rəhim Rəisniyanın, Məmmədrza Afiyətin, rus şərqşünası S.M.İvanovun və başqa müəlliflərin əsərlərində dəyərli faktlar var. S.Ə.Kəsrəvinin yazdığından bəlli olur ki, Səttarxan məşrutəçilərə qoşulmazdan xeyli əvvəl dövlətin "qaçaqçı" adlandırdığı partizan dəstələri yaratmış, iqtidar nümayəndələrinə, zülmkar məmurlara və mülkədarlara qarşı hücumlar təşkil etmişdi. Rejim əleyhinə silahlı dəstələr təşkil etməzdən əvvəl Səttarxan Mərəndə gəlir və atasının tanışı Rzaqulu xanın vasitəsilə bir müddət Mərənd-Xoy-Salmas xətti üzrə yol mühafizəçisi vəzifəsində çalışır, çox keçmədən bu işi tərk edib əvvəl Tehrana, sonra isə Xorasana gedir və orada çox davam gətirə bilməyib yenidən Təbrizə dönür".

Səttarxan Təbrizə dönən vaxt artıq Təbriz rejimi əleyhinə ayağa qalxmış və onun bütün siyasi sütunlarını silkələməyə başlamışdı: "Xalq hərəkatının xofu qarşısında millətə məşrutə azadlıqları vəd edən Müzəffərəddin şahdan fərqli olaraq taxt-taca gələn Məhəmmədəli şah atasının millətə verdiyi vədləri yerinə yetirmək əvəzinə əcnəbi silahına söykənib xalqa divan tutmağa başlayır. Üstəlik İranı nüfuz dairəsinə çevirmək haqda 1907-ci il İngiltərə-Rusiya sövdələşməsinə razı oldu. Bunun ardınca 1908-ci il iyun ayının 23-də xalq elçilərinin toplandığı məclis top atəşinə tutuldu. Ölkədə kütləvi həbslər və təqiblər başlandı.

Məşrutə hərəkatına ağır zərbə endirildiyi, verilmiş nisbi azadlıqların əldən alındığı, Əncümənlərin qapılarına qıfıl vurulduğu ağır günlərdə Azərbaycan, onun baş şəhəri Təbriz ayağa qalxdı. Kütləni mübarizəyə qaldırmaqda və mütəşəkkil hücumu təşkil etməkdə Səttarxan və onun silahdaşları başda olmaqla "Mərkəze-Qeyb"in, Müdafiə Şurasının və Təbriz əncüməninin böyük və danılmaz xidmətləri olmuşdu. Bu tarixi xidmət həm İranda, həm də onun hüdudlarından kənarda obyektiv tarixçilər və tədqiqatçılar tərəfindən dönə-dönə qeyd edilib. Məmmədəli şahın Məşrutə hərəkatına xəyanət etməsinə, rejimin işə saldığı zorakılığa və amansız cəza tədbirlərinə qarşı təbrizlilərin etirazı əvvəlcə bazar-dükanın bağlanması və kütləvi nümayişlərlə başlamışdı. Hakimiyyət orqanları və qoşun xalqa qarşı zor tətbiq etmək istədikdə məşrutəçilər zora zorla cavab vermək məcburəyyətində qalmışdılar".

انقلاب مشروطيت به روايت تصاوير - 14 تصویر

2011-08-09T01:30:00.000+04:30

متن فرمان مشروطيت-صفحه 1

متن فرمان مشروطيت-صفحه 2

امضاي فرمان مشروطيت

عده ای از مشروطه خواهان تبريز

جمعی از قوای دولتی به فرماندهی جعفرقلی خان سردار بهادر در ماموریتی نظامی

جمعي از مشروطه‌خواهان

جمعی از مشروطه خواهان و سران و رجال مشروطيت پس از فتح تهران عليقلي خان سردار اسعد محمدولی خان و نظام الدوله در عکس ديده می شوند

تعدادی از متحصنين در سفارت انگلستان

محمدعلي‌شاه و درباريان

محمدعليشاه و جمعی از رجال و درباريان هنگام استقرار در باغشاه از راست به چپ : محمدولی آصف السلطنه،محمود علاالملک(ديبا)،مهدی قلی مجدالدوله،سید علی موثق الدوله،احمد خان مشیرالسلطنه،شاهزاده مشدی (پسر کامران ميرزا)،حسين قلی ميرزا نصرت السلطنه(برادر محمدعليشاه )،محمدعليشاه قاجار،حسنعلی ميرزا،اعتضاد السلطنه (پسر محمدعليشاه)،احمد ميرزا قاجار (وليعهد)،پالكونيك لياخوف،حسين پاشاخان،امير بهادر،محمدعلی خان علاالسلطنه،محمدعلی خان سردار افخم(آقا بالاخان سردار)،مصطفی حاجب الدوله دولو

استقبال مردم از ستارخان در دروازه دولت تهران

1328ق

اعتصاب بازاريان تهران

اعتصاب بازاريان تهران در آستانه مهاجرت علما به قم در اعتراض به اقدامات عين الدوله

صحنه دار زدن ميرهاشم دوه چی

تهران رجب 1327 ق

تجمع تعدادی از مردم در مقابل سفارت انگلستان

تعدادی از مشروطه خواهان

مورداد آیی و مشروطیت اینقیلابی

2011-08-09T01:23:00.000+04:30

19مارت 1910 - ستتارخانين رهبرليگي ايله جنوبي آذربايجاندا قلبه چالديقدان سونرا تئهرانا يوروش باشلانيب. ستتارخان و باغيرخانين موجاهید دسته لري تبريزدن تئهرانا يولا دوشوبلر لاکين ايران مونارخيياسي نين روسيياني کؤمه يه چاغيرماسي ايله اينقيلاب سوقوت (1911) ائتدي. تبريزه داخيل اولان روس قوشونلاري اينقيلابچيلارا ديوان توتدولار مشروطه حرکاتي 20-جي يوزيلده باش وئرميش آزادليق و دئموکراتيک اينقيلابلار اوچون ايلک جيغير آچميشدي. بو معنادا مشروطه حرکاتيني ياخين و اورتا شرق اؤلکه لرينده کئچن يوزيلليکده کي ميللي آزادليق و دئموکراتيک حرکاتلارين " پيونئري " آدلانديرماق اولار. 1905-1911-جي ايللرده باش وئرميش مشروطه حرکاتي نين مقصد و مرامي يولوندا جانلاريني قوربان وئرنلرين سايي چوخدور. اصلينده بو حرکاتا پاک ويجدانلا قوشولانلار، اونو اوغورلو قلبه يه چاتديرماق ايسته ينلرين هاميسي قهرماندير، تاريخيميزده و يادداشيميزدا هميشه ياشار اينسانلاردير. مشروطه قهرمانلاري سيراسينا ميللي قهرمانلاريميزلا ياناشي موختليف ميلتلرين - فارسلارين، کوردلرين، عربلرين، تاليشلارين، روسلارين، گورجولرين، پولياکلارين، بولقارلارين، حتّي اوزاق آمئريکادان مشروطه چيلره کؤمه يه گلميش اينسانلارين دا خاطيره لريني ميننتدارليقلا ياد ائتمک گرکدير. بو، بير داها گؤسترير کي، مشروطه حرکاتي بير اؤلکه چرچيوه سيندن چيخيب بين الخالق ايجتيماعيتين نظر-ديقتيني اؤزونه يؤنلده بيلميش خالق حرکاتي،

موستبيد رئژيمه و اونون سؤيکنديگي اجنبي موداخيله لره قارشي موترققي اينسانلارين موباريزه سي و همريليگي ايدي. بو يولدا جانلاريني فدا ائتميش سرداري-ميللي ستتار خان، سالاري-ميللي باغيرخانلا ياناشي اونلارين وفالي سيلاهداشلاري الي موسيونون، حئيدر اميوغلونون، شئيخ محمد خيياباني نين، يادلارين الي ايله دارا چکيلميش دين خاديمي سيقتوليسلام تبريزي نين، محمدتاغي خانين، جانيني و بوتون ثروتيني مشروطه يولوندا قويموش حاجي مئهدي کوزکوناني نين، سون نفسه قدر مشروطه بايراغيني يئره قويمايان حسن خان باغبانين، اونون قارداشي هوسئين خان باغبانين، " مرکزي قئيب " اين رهبرلري، فعاللاري نين (هاجي رسول سدقياني ، حاجي الي داوافيروش، سئييد حسن شريف زاده، محمدعلی تربييت، جفراغا گنجئيي، مير باغير آغا، مير علي عسگري، آغاناغي شوجاي، محمد صاديق خامئيني) و مينلرله مشروطه قهرمانلاري نين آدلاريني چکيب عزيز خاطيره لريني ياد ائتمک بورجوموزدور " . اؤتن يوزيلين اوللرينده روسييادا چيخان " نووايا ورئميا " درگيسي نين " خالق قهرماني " ، ايتالييا مطبوعاتي نين " ايرانين هاننيبالي " آدلانديرديغي، مشروطه حرکاتي نين رهبري ستتارخانين حياتي، اونون کئچديگي موباريزه يولو، خوصوصن مشروطه حرکاتينداکي تاريخي رولو، سرکرده ليک مهارتي و عؤمرومون فاجيعه لي سونلوغو باره ده دانيشان ه.رهيملي دئيير: " تئهرانين ياخينليغيندا، حضرت ابدول عزيمين " طوطي " آدلانان باغيندا آدينا و قهرمانليغينا لاييق اولمايان چوخ سؤنوک بير مزاردا اويويان ستتار حاجي اوغلو 1867-جي ايل آوقوستون 16-دا قاراداغدا آنادان اولوب. آتاسي حاجي حسن عاييله سيني شخصي تصروفاتي و خيردا آل وئرله دولانديرارميش. حاجي حسنين وفات ائتميش اوولکي آرواديندان بير قيزي و بير اوغلو، سونراکي ائولنديگي آرواديندان ايسه ستتار، ايسماييل و قافار آدلاريندا اوچ اوغلو، بير قيزي دونيايا گلير. ستتار اوچونجو اوغلان اوشاغي ايدي. او، ايلک تحصيليني موللاخانادا آلميش، ائرکن ياشلاريندا مدرسه ني ترک ائده رک تصروفات ايشلرينده آتاسي نين کؤمکچيسي اولموشدو " . ستتار اوشاقليغيندان زيرک ايميش: " چئويک، اوشاق اويونلاريندا بئله مغلوب اولماغي سئومه يه ن ايميش، بو فرقلنديريجي جهتلر اونو اؤز ياشيدلاري آراسيندا فخري " خان " تيتولو ايله مشهورلاشديرميشدي. ستتارخانين بؤيويوب بوي آتديغي عاييله چاريزمين، هم ده شاهليق ايستيبدادي نين باريشماز دوشمني ايدي. هر ايکي ظولمکار رئژيمين علئيهينه چيخانلار چوخ واخت حاجي حسنين کوماسيندا سيغيناجاق تاپيرديلار. چار مأمورلاري نين زوراکيليغي علئيهينه اولدوغو اوچون آرازين او بيري ساهيلينه - قاراداغا کئچن فرهاد آدلي شخص ستتارخانين قارداشي ايسماييل طرفيندن هيمايه اولونموشدو. فرهادي هيمايه ائديب گيزلتديگي اوچون تبريز وليعهدي نين امريله ايسماييل دارا چکيلميشدي. اوغلونون دردينه دؤزه بيلمه يه ن، هم ده يئرلي مأمورلار طرفيندن تقيب اولونوب ايزله نيلن حاجي حسن قاراداغدان تبريزه کؤچمک مجبوريتينده قالير. او، تبريزده اوزون مودت ياشايا بيلمير، خستله نير و يئنيدن قاراداغا قاييدير. آز سونرا بورادا وفات ائدير و آغيازي کندينده کي قبيريستانليقدا دفن اولونور " . تبريزه کؤچدوکدن سونرا شهرين سوسيال-سياسي موحيطي و ستتارخاني احاطه ائدن اينسانلار اونون دونياگؤروشونون فورمالاشماسيندا، وطنه، خالقا باغليليقدا موستثنا رول اوينايير: " رئژيمين علئيهينه چيخان شخصي مودافيعه ائتديگينه، همين شخصين طرفيني ساخلاديغينا گؤره 1898-جي ايلده ستتارخان تبريزده حبس اولونور و اردبيلين " نارين قالا " زيندانيندا ايکي ايله ياخين مهبوس حياتي کئچيرمه لي اولور. ستتارخان حبسخانادا تانيش اولدوغو بير مهبوسو گيزلي يوللا آزاد ائتمه يه گلنلرين کؤمکليگيله زينداندان قاچير. بير مودت تبريزده و اطراف بؤلگه لرده گيزلي شکيلده ياشايان ستتارخان رئژيم علئيهينه، اونون يئرلرده کي مأمورلاري نين خالقا ائتديکلري ظولم و اؤزباشيناليغينا قارشي موباريزه آپاران دسته لره قوشولور. بو هاقدا سئييد احمد کسروي نين، ايسماييل اميرخيزي نين، کريم طاهيرزاده نين، سمد سردارينييانين، رهيم ريس نييانين، محمدرزا عافيتين، روس شرقشوناسي س.م.ايوانووون و باشقا مؤليفلرين اثرلرينده ديرلي فاکتلار وار.

کسروي نين يازديغيندان بللي اولور کي، ستتارخان مشروطه چيلره قوشولمازدان خئيلي اول دؤولتين " قاچاقچي " آدلانديرديغي پارتيزان دسته لري ياراتميش، ايقتيدار نوماينده لرينه، ظولمکار مأمورلارا و مولکدارلارا قارشي هوجوملار تشکيل ائتميشدي. رئژيم علئيهينه سيلاهلي دسته لر تشکيل ائتمزدن اول ستتارخان مرنده گلير و آتاسي نين تانيشي ريضاقولو خانين واسيطه سيله بير مودت مرند-خوي-سالماس خطي اوزره يول موحافيظ چيسي وضعيفه سينده چاليشير، چوخ کئچمه دن بو ايشي ترک ائديب اول تئهرانا، سونرا ايسه خوراسانا گئدير و اورادا چوخ داوام گتيره بيلمه ييب يئنيدن تبريزه دؤنور " . ستتارخان تبريزه دؤنن واخت آرتيق تبريز رئژيمي علئيهينه آياغا قالخميش و اونون بوتون سياسي سوتونلاريني سيلکله مه يه باشلاميشدي: " خالق حرکاتي نين خوفو قارشيسيندا ميلته مشروطه آزادليقلاري واد ائدن موظفرددين شاهدان فرقلي اولاراق تاخت-تاجا گلن محمد علي شاه آتاسي نين ميلته وئرديگي وادلري يئرينه يئتيرمک عوضينه اجنبي سيلاهينا سؤيکه نيب خالقا ديوان توتماغا باشلايير. اوسته ليک ايراني نوفوز دايره سينه چئويرمک هاقدا 1907-جي ايل اينگيلتره-روسييا سؤودلشمه سينه راضي اولدو. بونون آردينجا 1908-جي ايل اييون آيي نين 23-ده خالق ائلچيلري نين توپلانديغي مجليس توپ آتشينه توتولدو. اؤلکه ده کوتلوي حبسلر و تقيبلر باشلاندي. مشروطه حرکاتينا آغير ضربه ائنديريلديگي، وئريلميش نيسبي آزادليقلارين الدن آلينديغي، انجومنلرين قاپيلارينا قيفيل وورولدوغو آغير گونلرده آزه ربايجان، اونون باش شهري تبريز آياغا قالخدي. کوتله ني موباريزه يه قالديرماقدا و موتشککيل هوجومو تشکيل ائتمکده ستتارخان و اونون سيلاهداشلاري باشدا اولماقلا " مرکزئ-قئيب " اين، مودافيعه شوراسي نين و تبريز انجومه ني نين بؤيوک و دانيلماز خيدمتلري اولموشدو. بو تاريخي خيدمت هم ايراندا، هم ده اونون هودودلاريندان کناردا اوبيئکتيو تاريخچيلر و تدقيقاتچيلار طرفيندن دؤنه-دؤنه قئيد ائديليب. محمد علي شاهين مشروطه حرکاتينا خيانت ائتمه سينه، رئژيمين ايشه سالديغي زوراکيليغا و آمانسيز جزا تدبيرلرينه قارشي تبريزليلرين اعتيراضي اولجه بازار-دوکانين باغلانماسي و کوتلوي نوماييشلرله باشلاميشدي. حاکيميت اورقانلاري و قوشون خالقا قارشي زور تطبيق ائتمک ايسته ديکده مشروطه چيلر زورا زورلا جاواب وئرمک مجبورييتينده قالميشديلار "

بیست دلیل عقب ماندگی ایرانیان

2011-08-08T03:27:00.000+04:30

عوامل مهم عقب ماندگی ما ایرانیان

۱-پیشداوری

اولین خصوصیتی که در ما وجود دارد، پیشداوری‌های فراوان نسبت به بسیاری از امور است. اگر هر کدام از ما به درون خودمان رجوع کنیم پیشداوریهای فراوان می‌بینیم. این پیش‌داوری‌ها در کنش و واکنش‌های اجتماعی ما تاثیرات منفی زیادی دارد. معمولا وقتی گفته می‌شود پیشداوری، بیشتر پیشداوری منفی محل نظر است ولی‌آثار مخرب پیشداوری منحصر به پیشداوری منفی نیست. پیشداوری‌های مثبت هم آثار مخرب خود را دارد. از جمله خوشبینی‌های نابه‌جا که نسبت به برخی افراد و قشرها و لایه‌های اجتماعی داریم.

۲-جزمیت و جمود

نوعی جزمیت (دگماتیسم)‌ و جمود در ما ریشه کرده است. من اصلا تحقیقات روانشناختی و تحقیقات تاریخی در این‌باره ندارم که چرا ملت ایران تا این حد اهل جزم و جمود است.

یعنی واقعیت آن برای من محل انکار نیست ….

اگرچه تبیینش برای من امکان‌پذیر نیست. آنچه که در ما وجود دارد که از آن به جزم و جمود تعبیر می‌شود این است که باور ما یک ضمیمه‌ای دارد. یعنی ممکن است که ما معتقد باشیم که فلان گزاره درست است این سالم است اما اگر معتقد باشیم که فلان گزاره محال است که درست نباشد. این محال است انسان را تبدیل به انسان دگمی می‌کند. و ما کمتر می‌شود که به چیزی معتقد باشیم و یک محال است منضم به این اعتقادمان نباشد. به تعبیر دیگر وقتی ما یک عقیده داریم که فلان گزاره صحیح است یک عقیده دوم داریم که گریزناپذیر است که فلان گزاره صحیح نباشد.

۳-خرافه‌پرستی

ویژگی دیگر ما خرافه‌پرستی است هم خرافه در بافت دینی و مذهبی و هم در بافت‌های غیر دینی و مذهبی، خرافه در بافت مذهبی یعنی چیزی که در دین نبوده و در آن وارد شده است.

اما مهم‌تر این است که به معنای سکولار آن هم خرافه‌پرست هستیم. خرافی به معنای باور آوردن به عقایدی که هیچ شاهدی به سود آن وجود ندارد ولی ما همچنان آن عقاید را در کف داریم.

این سه مساله را می‌توان سه فرزند استدلال ناگرایی ما دانست. هر که اهل استدلال نباشد اهل این سه است بنابراین راه‌حل درمان این سه تقویت روحیه استدلال‌گرایی است.

۴-بها دادن به داوری‌های دیگران نسبت به خود

ما به ندرت در منیتی که از خودمان تصور داریم زندگی می‌کنیم و همیشه توجه‌مان به منییتی است که دیگران از ما تصور دارند و همیشه ترازوی ما در بیرون ماست. این بها دادن به داوری‌های دیگران علت‌العلل یک‌سری مشکلات فرهنگی جامعه ماست.

۵-همرنگی با جماعت

نکته پنجم ناشی از نکته چهارم است به این معنا که ما هیچ‌وقت در برابر جمهوری که با آن سروکار داریم نتوانسته‌ایم سخن بگوییم که در مقابله با آن است و همیشه همرنگ شدن با جماعت برای ما مهم است.

۶-تلقین‌پذیری

تلقین یعنی رایی را بیان کردن و آرای مخالف را بیان نکردن و مخاطب را در معرض همین رای قرار دادن. هر وقت شما در برابر هر عقیده‌ای نظر مخالفان آن را هم خواستید نشان می‌دهد که تلقین‌پذیر نیستید. تلقین‌پذیری یعنی قبول تک‌آوایی.

۷-القاپذیری

القاپذیری به لحاظ روان‌شناختی با تلقین‌پذیری متفاوت است. در القا یک رای آنقدر تکرار می‌شود تا تکرار جای دلیل را بگیرد. اگر من گفتم فلان گزاره صحیح است شما از من انتظار دلیل دارید اما من به جای اینکه دلیل بیاورم ۲۰۰ بار فلان گزاره را تکرار می‌کنم و کم‌کم ما فکر می‌کنیم که تکرار مدعا جای دلیل را می‌گیرد. یعنی به جای اقامه دلیل خود مدعا تکرار می‌شود و این هنری است که در پرودیاگاندا یا آوازه‌گری وجود دارد.

اینکه رسانه‌ها وقتی در دست قدرت‌ها قرار می‌گیرند آنها خوشحال می‌شوند به دلیل وجود همین روحیه القاپذیری در مردم است. والا اگر ملتی القاپذیر نباشد هرچه که رسانه‌ها بگویند چون دائما دلیل می‌خواهند کسی از به دست گرفتن رادیو و تلویزیون اظهار خوشحالی نمی‌کند.

۸-تقلید

منظور من از تقلید نه آنست که در فقه گفته می‌شود. مراد تقلید به معنای روانشناختی آن است. یعنی اینکه من آگاهانه یا ناآگاهانه تحت الگوی شخصی باشم.

یعنی من خودم را مانند تو می‌کنم و به تو تشبه می‌جویم و تقلید، یعنی من تو را الگو گرفته‌ام. آن‌چه که در عرفان گفته می‌شود که تشبه به خدا بجویید اگر این کار را با انسان‌ها انجام دادیم تعبیر به تقلید می‌شود و این تقلید هم در ادیان و مذاهب و عرفان مورد توبیخ است.

۹-تعبد

تعبد یعنی سخنی را پذیرفتن صرفا به این دلیل که فلان شخص آن را گفته است. یعنی اینکه اگر صورت استدلالی من ذهن من را آزار ندهد که فلان گزاره صحیح است چون فلان شخص گفته است فلان گزاره صحیح است من اهل تعبدم. آیه‌ای در قرآن است که معمولا کمتر نقل می‌شود اتخذو احبارهم و رهبانهم من دون‌ا… که در باب روحانیت نصاری و یهود است که فراوان می‌گوید که یهودیان و نصاری روحانیون خود را می‌پرستیدند چه من دون‌ا… را به جای خدا بگیرم یا علاوه بر خدا. صحابی از امام باقر می‌پرسد که آیا واقعا می‌پرستیدند حضرت در جواب می‌گوید هرگز این‌گونه نیست روحانیون مسیحی به مردم نمی‌گفتند که ما را بپرستید و اگر هم می‌گفتند کسی نمی‌پرستید. اما اینکه قرآن به آنها این نسبت را می‌دهد به این دلیل است که رفتاری که با خدا باید می‌داشتند با روحانیون خود داشتند. مجموعه عوامل دسته دوم ناشی از یک عمل واحد است و آن اینکه ما زندگی اصیل نداریم. زندگی اصیل به تعبیر روانشناسان انسان‌گرا و به تعبیر عرفا یعنی زندگی براساس فهم و تشخیا خود. زندگی اصیل را فقط کسانی انجام می‌دهند که دو سرمایه دارندأ عقل در مسائل نظری و وجدان در مسائل عملی.

۱۰-شخصیت‌پرستی

کمتر مردمی به اندازه ما شخصیت‌پرستند و شخصیت‌پرستی جز این نیست که شخصیتی خود را بر خود عرضه می کند و خوبی‌هایی که در زندگی اطراف خودمان نمی‌بینیم از سر توهم به او نسبت می‌دهیم و او را به دست خودمان بزرگ می‌کنیم.

۱۱-تعصب

تعصب هم افق با شخصیت‌پرستی است. تعصب به معنای چسبیدن به آنچه که داریم و نگاه نکردن به چیزهای فراوانی که نداریم. اگر من شیفته آن‌چه که دارم شدم و فکر کردم و جای نداشته‌ها را هم برایم می‌گیرد من نسبت به آن تعصب پیدا کرده‌ام و اینجاست که من نسبت به کسانی که به آن وفاداری ندارند دو دیدگاه پیدا می‌کنم. گروهی خودی می‌شوند و گروهی غیرخودی. قرآن خودی و غیرخودی را رد کرده است چرا که درباره حب و بغض می‌گوید وقتی با گروهی دشمنید دشمنی باعث نشود درباره آنها عدالت و انصاف را فراموش کنید. درباره دوستی هم می‌گوید همیت جاهلیت شما را نگیرد. همیت جاهلیت یعنی اینکه چون فلانی از قبیله من است. طرف او را چه ظالم باشد یا عادل می‌گیرم. به عبارت دیگر ویژگی‌های خود او مهم نیست بلکه ویژگی‌های تعلقی او مهم است.

۱۲-اعتقاد به برگزیدگی

هر کدام از ما اگر به خودمان رجوع کنیم می‌بینیم به نوعی فکر می‌کنیم و به نوعی مورد لطف خدا هستیم. یعنی درست است که ممکن است وضع ما به مو بند باشد اما پاره نمی‌شود و اکثر اهمالها و بی‌توجی‌ها ناشی از همین نکته است. لاپینیس اصطلاحی داشت که برای موارد دیگری به کار می‌برد. این اصطلاح هماهنگی پیش بنیاد بود به معنی اینکه گویا همه امور از پیش حاصل آمده است اما گویا ما این هماهنگی پیش‌بنیاد را راجع به خودمان قائلیم.

۱۳-تجربه نیندوختن از گذشته

پس از اقدامات انسان‌دوستانه افرادی چون ماندلا واسلاوهاول و اقدامات انسان‌دوستان که در باب فرهنگی کردن سیاسی است تلاش کردند زیاد شنیده‌ایم که ببخش و فراموش کن یا ببخش و فراموش نکن. اما داستان بر سر این است که اگر شما ببخشانید و فراموش کنید باز هم از همانجا ضربه می‌خورید. انسان‌های سالم کسانی هستند که در درونشان می‌توانند بزرگترین دشمنان خود را از لحاظ عاطفی ببخشایند، چرا که از لحاظ عاطفی باید بخشود اما از لحاظ ذهنی نباید فراموش کرد. اما متاسفانه ما عکس این عمل می‌کنیم،از لحاظ عاطفی نمی‌بخشیم و کینه‌جویی در ما زنده است اما به لحاظ ذهنی فراموش می‌کنیم چرا که حافظه تاریخی ملت ما بسیار کند و تار است.

۱۴-جدی نگرفتن زندگی

سقراط از ما می‌خواست که در عین شوخ‌طبعی زندگی را جدی بگیریم کسانی زندگی را جدی می‌گیرند که دو نکته را باور کنند.

۱-باور به مستثنی بودن از قوانین حاکم بر جهان.

دلیل هر جدی نگرفتن مستثنی ندانستن خود از قوانین هستی است.

۲-نسبت‌سنجی در امور

روانشناسان اصطلاحی دارند با این مضمون که انسان باید بتواند وزن امور را نسبت به هم بسنجد. انسان‌هایی که زندگی را جدی نمی‌گیرند چیزهای مهمتر را برای چیزهای مهم رها می‌کنند. فراوانند انسان‌هایی که در طول زندگی خطای تاکتیکی نمی‌کنند اما خطای استراتژیک عظیم دارند یعنی کل زندگی را می‌بازند اما در ریزه‌کاری‌ها وسواس دارند.

۱۵-دیدگاه مبتذل نسبت به کار

دیدگاه کمتر مردمی نسبت به کار تا حد دیدگاه ما نسبت به کار مبتذل است. ما کار را فقط برای درآمد می‌خواهیم و بنابراین اگر درآمد را بتوانیم از راه بیکاری هم به دست آوریم از کار استقبال نمی‌کنیم. در واقع ما کار را اجتناب‌ناپذیر می‌دانیم در حالی که باید دیدگاه مولوی را درباره کار داشته باشیم که معتقد بود کار جوهر انسان است.

۱۶-قائل نبودن به ریاضت

ریاضت در این جا نه به معنای آنچه که مرتاضان انجام می‌دهند ریاضت به معنای اینکه در زندگی همه چیز را نمی‌توان باید دانست بنابراین باید چیزهایی را فدا کرد تا چیزهای باارزش‌تری را به دست‌آورد. قدمای ما می‌گفتند دنیا دار تزاحم است یعنی همه محاسن در یک‌جا قابل جمع نیست به تعبیر نیما یوشیج تا چیزها ندهی چیزکی به تو نخواهند داد. در زبان‌های اروپایی قداست از ماده فداکاری است. عارفان مسیحی می‌گفتند اینکه فداکاری و قداست از یک ماده‌اند به این دلیل است که قداست به دست نمی‌آید مگر به قیمت از دست دادن چیزهای فراوان. ولی ما می‌خواهیم همه چیز را داشته باشیم و وقتی دیدگاهمان نسبت به کار آنگونه است. نسبت به مصرف هم دیدگاهمان این‌گونه می‌شود و باعث می‌شود دچار مصرف‌زدگی شویم. وقتی ما بحث مصرف‌زدگی را مطرح می‌کنیم مطرح می‌کنند که شما از اوضاع جامعه و فقر خبر ندارید. باید گفت مصرف‌زدگی یک دیدگاه است نه یک امکان. یعنی فرد فقیر هم در سردل خود می‌گوید کاش بیشتر داشتم و بیشتر مصرف می‌کردم. کدام یک از ما برای آرمان‌های خود حاضر است به قدر ضرورت اکتفا کند. این مصرف‌زدگی ما را به دنائت می‌کشد اگر ما بودیم و فقط ضروریات زندگی مجبور به کرنش کردن نبودیم.

۱۷-از دست رفتن قوه تمیز بین خوشایند و مصلحت

مردمی که منافع کوتاه‌مدت را ببینند و قدرت دیدن منافع درازمدت را نداشته باشند در معرض فریب‌خوردگی هستند. دلیل موفقیت سیاست‌های پوپولیستی در کشور که در یک سال اخیر هم رواج پیدا کرده ندیدن منافع درازمدت است. وقتی منافع بلندمدت دیده نشود منافع کوتاه‌مدت تامین می‌شود به قیمت نکبت و ادبار درازمدت.

۱۸-زیاده‌گویی

ما درست برخلاف آنچه که در ادیان و مذاهب گفته می‌شود زیاده‌گو هستیم و پرحرف می‌زنیم. نقل است که عرفا هم در سکوت تبادل روحی داشتند اما ما ملت پرسخنی هستیم و آسان‌ترین کار برای ما حرف‌زدن است.

۱۹-زبان پریشی

بدتر از پرسخنی ما زبان‌پریشی ما است. زبان‌پریشی به این معنا است که انسان حرف خود را خودش هم متوجه نمی‌شود یعنی اگر تحلیل روانشناختی در سخنان ما انجام شود اصلا برخی جملات معنا ندارد. سخنان همه مانند شهرک‌های سینمایی است که در زمان فیلم پر از دژ و قلعه است اما وقتی فشار می‌دهیم فرو می‌ریزد. به تعبیر دیگر حرف‌های ما پشتوانه ندارد و همه ما از صدر تا ذیل یاوه می‌گوییم. و به همین دلیل هم به لحاظ ذهنی تا این حد پریشانیم. کسانی که سرگردانی ذهنی دارند اول باید زبان خود را پالایش کنند. یعنی باید حرف را فهمیده بزنند و از طرف مقابل هم حرف فهمیده بخواهند. نوام چامسکی برای اینکه ؤابت کند که هر جمله‌ای که قواعد نحوی و صرفی آن رعایت شده صرفا بامعنا نیست جملاتی می‌گفت بطور مثال می‌گفت: وقتی می‌گویند »پسر برادر مثلث ما عاشق بیضی شما شده است«. قواعد صرفی و نحوی آن رعایت شده اما بامعنا نیست.

۲۰) مورد آخر را شما برای ما بگویید….

نویسنده همایون قسمتی ) مدرس دانشگاه ومشاورخانواده)